Balsanskar - बालसंस्कार - ಬಾಲಸಂಸ್ಕಾರ - બાળસંસ્કાર

महाराणा प्रताप स्मृतिदिन

2012-02-03T01:03:00.001-08:00

राजपूताने की वह पावन बलिदान-भूमि, विश्वमें इतना पवित्र बलिदान स्थल कोई नहीं । इतिहासके पृष्ठ रंगे हैं उस शौर्य एवं तेज़की भव्य गाथासे ।

मेवाड़के उष्ण रक्तने श्रावण संवत 1633 वि. में हल्दीघाटीका कण-कण लाल कर दिया । अपार शत्रु सेनाके सम्मुख थोड़े–से राजपूत और भील सैनिक कब तक टिकते ? महाराणाको पीछे हटना पड़ा और उनका प्रिय अश्व चेतक-उसने उन्हें निरापद पहुँचानेमें इतना श्रम किया कि अन्तमें वह सदाके लिये अपने स्वामीके चरणोंमें गिर पड़ा ।

Hinid Link : http://balsanskar.com/hindi/lekh/411.html

Marathi Link : http://balsanskar.com/marathi/lekh/107.html

English Link : http://balsanskar.com/english/lekh/2.html

Confirm your subscription

2012-02-03T01:01:00.001-08:00

We have received a request for this email address to join the Baalsanskar group, hosted by Google Groups. In order for us to process this subscription, we need confirmation from you. If you did not request to join this group, you may ignore this message.

This message is the result of someone entering your email address in a public subscription box for this group. You will only be added to this group if you click on the button below.

If you have questions related to this or any other Google group, please visit the Help Centre.

Join This Group

Start your own group, stop invitations like this, or report spam.

दत्त जयंती

2011-12-05T09:19:00.001-08:00

झाशीची राणी लक्ष्मीबाई

2011-11-21T08:26:00.000-08:00

असामान्य पराक्रमातून सातत्याने स्फूर्ति देणार्या झाशीच्या राणी लक्ष्मीबाई आणि त्यांचा जीवन ...

त्या सर्वांमध्ये असामान्य पराक्रम गाजवणार्या झाशीच्या राणी लक्ष्मीबाई यांची आज पुण्यतिथि आहे. ...

balsanskar.com/marathi/lekh/27.html

Read similar article in English, Hindi, Marathi,Kannada

बालसंस्कार तर्फे ‘स्तोत्रे आणि आरत्या’ हे संकेतस्थळ उपलब्ध

2011-10-28T11:06:00.000-07:00

नमस्कार,

ऋषीमुनी आणि संतमहंत यांनी मानवाला दिलेली आध्यात्मिक देणगी म्हणजे स्तोत्रे आणि आरत्या ! ही उपासना घराघरांतून व्हायला हवी, तरच ऋषीमुनींच्या ऋणातून आपण अंशतः मुक्त होऊ. स्तोत्रपठणामुळे उच्चार शुद्ध होतात आणि वाईट शक्तींपासून संरक्षक-कवच निर्माण होते. आरत्यांमुळे भक्तीभाव वाढतो आणि वातावरणही सात्त्विक होते. हा वारसा घराघरांमध्ये पोहोचावा यासाठी ‘बालसंस्कार डॉट कॉम’ या संकेतस्थळातर्फे ‘स्तोत्रे आणि आरत्या’ हे संकेतस्थळ उपलब्ध करून देण्यात आले आहे. सर्वांना त्याचा लाभ व्हावा आणि भावजागृती व्हावी, हीच ईश्वर चरणी प्रार्थना !

Visit : balsanskar.com/stotraaarti.php

दिवाळीच्या निमित्ताने सात्त्विक रांगोळ्या !

2011-10-24T10:57:00.001-07:00

कृष्णतत्त्वाची रांगोळी : १३ ते ७ ठिपके

लक्ष्मीतत्त्वाची रांगोळी : ११ ठिपके ११ ओळी

लक्ष्मीपूजनाला ही रांगोळी काढावी.

दिवाळीविषयी अधिक माहिती जाणून घेण्यासाठी येथे क्लिक करा .
शुभेच्छा पत्र पाठवा !

बालसंस्कार संकेतस्थळातर्फे सर्वांना दीपावलीच्या हार्दिक शुभेच्छा !

2011-10-23T10:38:00.000-07:00

दिवाळीच्या निमित्ताने सात्त्विक रांगोळ्या !

मूळ संस्कृत शब्द रंगवल्ली. विशिष्ट शुभ्र चूर्ण चिमटीतून जमिनीवर सोडून रेखाटलेल्या आकृतीला रांगोळी असे म्हणतात.

दिवाळीत किल्ला का बांधतात ?

किल्ला बांधणे म्हणजे काय ? / लहान मुलेच किल्ला का बांधतात ? / किल्ला घराच्या बाहेरच का बनवतात ?

दीपावली उत्सवाचे स्वरूप

दिव्यांची आरास / आकाशकंदिल / रांगोळी /अभ्यंगस्नान

बलिप्रतिपदा (कार्तिक शुद्ध प्रतिपदा)

बलिप्रतिपदेला बळीची पूजा करतात. बळीने राक्षस कुळात जन्म घेऊनही त्याच्या पुण्याईने त्याच्यावर वामनदेवाची कृपा झाली. त्याने ईश्‍वरीकार्य म्हणून जनतेची सेवा केली.

दिवाळी (दीपावली)

अर्थ / दिवाळी साजरी करण्यामागील शास्त्र

वसुबारस / गुरुद्वादशी

वसुबारस व्रत / गोवत्स द्वादशीचे महत्त्व / गुरुद्वादशी : महत्त्व, फळ

धनत्रयोदशी (आश्‍विन वद्य त्रयोदशी)

धनत्रयोदशी / धन्वंतरि जयंती / यमदीपदान

नरक चतुर्दशी (आश्‍विन वद्य चतुर्दशी)

नरक चतुर्दशी / यमतर्पण / नरकचतुर्दशीच्या दिवशी ब्राह्ममुहूर्तावर स्नान का करतात ?

लक्ष्मीपूजन (आश्‍विन अमावास्या)

लक्ष्मीपूजन / लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी लक्ष्मी व कुबेर यांची पूजा का करतात ? / अलक्ष्मी नि:सारण

भाऊबीज (यमद्वितीया)

`कार्तिक शुद्ध द्वितीयेला यमद्वितीया हे नाव आहे. हा दिवस भाऊबीज या नावानेही प्रसिद्ध आहे. या दिवशी यम आपली बहीण यमुना हिच्या घरी जेवायला गेला...

तुळशीविवाह

विष्णूचा (बाळकृष्णाच्या मूर्तीचा) तुळशीशी विवाह लावून देणे, असा हा विधि आहे. हा विधि कार्तिक शुद्ध एकादशीपासून पौर्णिमेपर्यंत एखाद्या दिवशी करतात.

दिवाळी (दीपावली)

या दिवशी ऐश्‍वर्य प्राप्‍त होऊन साधनेसाठी पोषक वातावरण लाभण्यासाठी धनाच्या रूपात श्रीलक्ष्मीची पूजा करावी. हा दिवस धन्वंतरी जयंतीचाही असल्याने या दिवशी धन्वंतरीचे पूजन करून अमृतापासून उत्पन्न झालेल्या कडुनिंबाचा प्रसाद द्यावा.

अधिक माहितीसाठी भेट द्या : http://balsanskar.com/marathi/lekh/cid_73.html

स्वातंत्र्यदिन

2011-08-13T12:40:00.000-07:00

१५ ऑगस्ट १९४७ या दिवशी, भारत ब्रिटीशांच्या जोखड्यापासून स्वतंत्र झाला. प्रतिवर्ष, १५ ऑगस्ट हा दिवस भारताचा स्वातंत्र्यदिन म्हणून साजरा करण्यात येतो. हे राष्टीय पर्व संपूर्ण देशभरात अमाप उत्साहात साजरा केले जाते.

कोणत्याही देशासाठी स्वातंत्र्यदिन म्हणजे एक अभिमानाचा आणि गौरवाचा दिवस असतो. या विशेष पर्वणीला, जुलमी ब्रिटिश राजवटीच्या पंज्यापासून मातृभूमीला स्वतंत्र करण्यासाठी जीवाचे रान करणाऱ्या आणि आयुष्य वेचणाऱ्या स्वातन्त्र्यसैनिकांना आदरांजली वाहिली जाते.सर्वप्रथम व्यापारासाठी म्हणून आलेल्या ब्रिटिशांनी टप्प्याटप्प्याने सम्पूर्ण भारताचे शासन काबीज केले.

१५ ऑगस्ट १९४७ च्या मध्यरात्रीच्या ठोक्यावर भारताने ब्रिटिश राजवटीच्या शृंखला तोडून स्वातंत्र्य मिळवले. ती सबंध देशभरासाठी उत्सवाची रात्र ठरली.

१५ ऑगस्ट म्हणजेच भारताने स्वातंत्र्य मिळवलेल्या दिवशी देशभर ध्वजारोहण आणि इतर सांस्कृतिक कार्यक्रम ठेवून स्वातंत्र्यदिन साजरे केले जातात. दिल्लीच्या लाल किल्ल्यावर प्रमुख कार्यक्रम असतो. तेथे पंतप्रधानांच्या हस्ते ध्वजारोहण होते आणि तोफांनी ध्वजाला सलामी दिली जाते.

रक्षाबंधन / नारळी पौर्णिमा / संस्कृत दिन विशेष

2011-08-12T05:06:00.001-07:00

अधिक माहितीसाठी : www.balsanskar.com

मुलांनो, नियोजनकौशल्य शिका आणि जीवन आनंदी बनवा !

2011-07-23T02:17:00.000-07:00

१. नियोजन : ‘नियोजनाचे महत्त्व समजून घेण्यासाठी आपण उदाहरणादाखल शाम आणि राम यांची अनुक्रमे नियोजनाचा अभाव अन् सुयोग्य नियोजन यांमुळे झालेली स्थिती पाहू या.

१ अ. श्यामची नियोजनाच्या अभावामुळे झालेली स्थिती : शाम मनाला येईल त्याप्रमाणे कृती करतो, म्हणजे सगळे नियोजनाशिवाय करतो. त्यामुळे प्रत्येक काम पूर्ण करण्यास त्याला अधिक वेळ लागतो. परिणामी त्याचा वेळ वाया जातो. ‘दिवसभरात आपण आणखी काय करू शकतो’, याचे त्याच्याकडून चिंतन होत नाही. किती वेळात किती कामे पूर्ण करू शकण्याची त्याची क्षमता आहे, हे तो ओळखू शकत नाही. त्यामुळे क्षमतेचा पूर्ण वापर होत नाही आणि तो अपयशी ठरतो.

१ आ. रामची नियोजनामुळे झालेली स्थिती : राम आदल्या दिवशी रात्री दुसर्‍या दिवशी करायच्या कामांची यादी करून त्यांचे नियोजन करतो. त्यामुळे प्रत्येक काम करण्यास त्याला न्यूनतम वेळ लागतो. त्याच्या वेळेचा वापर सुयोग्य होऊन वेळेची बचत होते. त्याच्याकडून प्रत्येक कृती अधिक चांगली होण्याचे चिंतन होते. किती वेळेत किती कामे तो पूर्ण करू शकतो, या त्याच्या क्षमतेचा अभ्यास होतो. त्याची कार्यक्षमता वाढवण्यासाठी त्याच्याकडून आणखी प्रयत्न होतात. त्यामुळे त्याला यश मिळू लागते. सगळे त्याच्यावर प्रेम करतात अन् तो सर्वांचा आवडता होतो.

यांपैकी रामसारखी माझी स्थिती व्हावी, असे तुम्हाला वाटले असेल, तर तसे होण्यासाठी तुम्हीही प्रत्येक गोष्टीचे पूर्वनियोजन करणे आवश्यक आहे.

२. नियोजनाची आवश्यकता : वेळ ही अमूल्य गोष्ट आहे. एकदा गेलेली वेळ परत येत नाही. ईश्वराने आपल्याला अमूल्य असा मनुष्यजन्म दिला आहे. आताच्या काळात मनुष्याचे आयुष्यही जेमतेम ६० ते ७० वर्षे इतके आहे. या सर्व वर्षांचा आपल्याला सदुपयोग करायचा असेल, तर वेळेचे नियोजन करावे लागेल. आयुष्य मर्यादित असल्याने जीवनातील प्रत्येक कृती वेळेवरच करणे आवश्यक आहे.

३. वेळेचे नियोजन न केल्याने दिवसभरातील बराचसा वेळ फुकट जाणे : दिवसभरातील बराचसा वेळ आपण विनाकारण आणि नकळत फुकट घालवत असतो; कारण आपण वेळेचे नियोजन केलेले नसते. सर्वसाधारणपणे अध्र्या तासाच्या कामासाठी आपला एक ते दीड तास इतका वेळ वाया जातो; कारण आपण ती कृती अल्प वेळेत करण्याचे नियोजन केलेले नसते. अशा प्रकारे दिवसाचे बहुमूल्य ३ ते ५ तास आणि सुट्टीच्या दिवशी तर त्याहूनही अधिक वेळ आपण व्यर्थ घालवतो.

४. वेळेचे नियोजन कसे करावे ? : वेळेचे नियोजन करतांना आपल्याला सकाळपासून ते रात्री झोपेपर्यंत कोणत्या कृती करायच्या आहेत, त्यांची यादी बनवावी. त्यानुसार प्रत्येक कृती किती वेळेत पूर्ण करणार, ते निश्चित करावे. याला ‘नियोजन’ असे म्हणतात.

५. नियोजनाप्रमाणे कृती करणे : या निश्चित केलेल्या वेळेप्रमाणेच सर्व कृती करणे, म्हणजेच नियोजनाप्रमाणे कृती करणे. नियोजनाप्रमाणे प्रत्येक गोष्ट काटेकोरपणे करण्याचा प्रयत्न केल्यास वेळेची अधिक बचत होऊन अल्प वेळेत आपली अधिक कामे होतात. अशा प्रकारे वेळेचा वापर आपण अनेक चांगल्या गोष्टी करण्यासाठी करू शकतो.

मुलांनो, नियोजन हा ईश्वरी गुण आपल्याला आयुष्यात सदैव उपयोगी पडतो. तो आपला बहुमूल्य वेळ आणि श्रम वाचवतो. त्यामुळे नियोजनकौशल्य शिका आणि आनंदी व्हा !

________________________________________________________________________________

गुरुपौर्णिमा

2011-07-14T02:33:00.000-07:00

गुरुपौर्णिमा

आषाढ शुद्ध पौर्णिमेला गुरुपौर्णिमा किंवा व्यासपौर्णिमा म्हणतात. ज्यांनी महाभारत, पुराणे लिहिली त्या व्यासमुनींना वंदन करण्याचा, त्यांची पूजा करण्याचा हा मंगलदिन आहे. त्यांच्याएवढे ..........
http://balsanskar.com/marathi/lekh/273.html

महर्षी व्यास
वेदव्यासांनी साक्षात् गणेशालाच आपला लेखक बनवले. त्यांना महाभारत लिहायचे होते. लाखापेक्षा अधिक श्लोकांचा प्रचंड असा तो महाग्रंथ महाभारत ! हा प्रचंड ग्रंथ कोण लिहिणार ? असा बुद्धिमान, प्रज्ञासंपन्न, ऋतंभरा, प्रज्ञेचा महापुरुष कसा लाभायचा ?
http://balsanskar.com/marathi/lekh/194.html

लवकर निजे, लवकर उठे, त्यास आयु-आरोग्य लाभे !

2011-06-11T00:08:00.000-07:00

‘धर्मशास्त्रात सांगितले आहे की, प्रत्येकाने सकाळी लवकर म्हणजे सूर्य उगवण्यापूर्वी उठायला हवे; परंतु आजकाल मुलांना अभ्यास किंवा अन्य कारणास्तव रात्री उशिरापर्यंत जागरण करण्याची आणि सकाळी ८-९ वाजता उठण्याची अयोग्य सवय लागली आहे. जागरण करणे, हे आरोग्यदृष्ट्या हानीकारक आहे. याउलट ‘लवकर निजे, लवकर उठे, त्यास आयु-आरोग्य लाभे’, असे म्हटले आहे. याचा अर्थ जो लवकर झोपून लवकर उठतो, त्याला दीर्घायुष्य आणि चांगले आरोग्य मिळून तो धनवान होतो.

१. सकाळी उशिरा उठल्यामुळे होणारी हानी : ‘जो सकाळी उशिरा उठतो त्याला नरकाची प्राप्ती होते’, असे धर्मशास्त्रात सांगितले आहे. तसेच -

अ. उशिरा उठल्याने शरिरात आळस वाढतो.

आ. उशिरा उठणारी मुले अनेकदा काळजीत आणि निराश असतात; कारण सकाळी वेळेत न उठल्याने त्यांचे वैयक्तिक आवरणे, तसेच गृहपाठ वेळेत पूर्ण होत नाही.

२. सकाळी लवकर उठण्याचे लाभ : पूर्वीच्या काळी ऋषी-मुनी ब्राह्ममुहूर्तावर उठून वेदपठण करत. रात्री वातावरणात रज-तम गुणांचे, म्हणजे त्रासदायक वाटण्याचे प्रमाण अधिक असते, तर पहाटे वातावरण सात्त्विक, म्हणजे आनंददायक असते. सकाळचे वातावरणही शुद्ध आणि पवित्र, तसेच शांत आणि थंड असते. या काळात केलेला नामजप भावपूर्ण होतो, तसेच अभ्यासही चांगला होतो.

नियमितपणे सकाळी लवकर उठणारी मुले आनंदी असतात. मुलांनो, सूर्योदयापूर्वी उठण्याची सवय लावून घ्या, तसेच भावंडांनाही सकाळी लवकर उठण्याची सवय लावा.’

Read more : http://balsanskar.com/

पर्यावरण

2011-06-06T08:17:00.000-07:00

‘पर्यावरणीय युद्धतंत्रा’चे आव्हान

‘पर्यावरणीय युद्धतंत्रा’ने भविष्यात प्रचंड असा मानवी संहार होऊ शकतो

पर्यावरण

आपल्या अवतीभोवतीचे वातावरण म्हणजे पर्यावरण !पर्यावरणाचा समतोल निसर्ग टिकवत असतो.

ध्वनीप्रदूषण

ध्वनीप्रदूषण टाळण्यासाठी प्रशासनाने कडक भूमिका, तर नागरिकांनी जागरूकता दाखवणे आवश्यक

जलप्रदूषण

वृक्षतोड केल्याने आणि इतर समस्यांमुळे वातावरणात पालट झाला.

वृक्ष आणि जंगलतोड

रविवारचा न्यूयार्क टाईम्स १५० पानी असतो. ते एक वर्तमानपत्र म्हणजे चार वृक्ष !

नैसर्गिक आपत्तींची कारणे

‘जशास तसे’ हा निसर्गाचा शाश्वत नियम आहे. नास्तिक, धर्माचरण न करणार्‍या मानवी पशूची क्रूरताच निसर्गाला सूड घ्यायला भाग पडते.

प्लास्टिकचा वापर विनाशाला कारणीभूत

केवळ रोजगार निर्मितीचे साधन आहे म्हणून प्लास्टिकचा वापर चालू ठेवणे धोकादायक ठरेल.

कचरा

औद्योगिकीकरण संपुष्टात आणा, अन्यथा तेच तुम्हाला संपवून टाकील. संपूर्ण मानवच नष्ट करून टाकील; कारण...

वाहने आणि वायूप्रदूषण

वाहनांमधून विद्युतनिर्मिती करणार्‍या केंद्रांमधूनही काजळीचे सूक्ष्म कण बाहेर पडतात. हवा प्रदूषित करतात.

पर्यावरणाची हानी कशामुळे ?

भांडवलशाहीने केलेली पर्यावरणाची शब्दातीत हानी कधीही न भरून येणारी आहे. पोन यू हा चिनी तज्ञ सांगतो, ‘युरोपने गेल्या शतकात विकासाच्या नावाखाली पर्यावरणाचा जेवढा नाश केला, तेवढा विनाश आम्ही तीन दशकांत केला.

लोकसंख्येची वाढ

‘गेल्या दहा वर्षांत शहरी भागातील लोकसंख्येची घनता झपाट्याने वाढत असून त्यामुळे पर्यावरणाला गंभीर धोका निर्माण झाला आहे.

पर्यावरण शुद्ध करणारे नैसर्गिक घटक

१. वनस्पती / २. गाय / ३. पृथ्वी / ४. जल / ५. अग्नी / ६. आकाश

वातावरणाचे शुद्धीकरण कसे करावे?

दूषित वातावरणाची आणि सूक्ष्म जगताची शुद्धी करण्यासाठी यज्ञाहून श्रेष्ठ दुसरी गोष्ट नाही.

पाणी प्रदूषित करू नका

‘पाणी कधीच केव्हाही प्रदूषित होऊ देऊ नका’, असे धर्मशास्त्र सांगते.

नवरात्र व्रताशी संबंधित कृतींचे शास्त्र व देवीपूजनाच्या काही नेहमीच्या कृती

2010-10-07T08:13:00.000-07:00

नवरात्र व्रताशी संबंधित कृतींचे शास्त्र : घटस्थापना,अखंड दीपप्रज्वलन करणे,नऊही दिवस देवीला नैवेद्य दाखवणे,
देवीपूजनाच्या काही नेहमीच्या कृती : नऊही दिवस देवीला नैवेद्य दाखवणे,देवीची आरती करणे, ....>>>>>

श्री गणेश चतुर्थी

2010-09-09T10:42:00.000-07:00

सर्वांना स्वातंत्र्यदिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा ! >> शुभेच्छा पत्र पाठवा !

2010-08-14T22:33:00.000-07:00

शिवराज्याभिषेक

2010-06-21T12:12:00.000-07:00

श्री शिवचरित्र सांगणारी वरील सर्व अस्सल साधने आणि रायगड निर्मितीचा भक्कम पुरावा असणारा श्री शिवाजी महाराजांच्या आज्ञेने/अनुमतीने हिरोजीने जगदीश्वर प्रासादात लावलेला शिलालेख ह्या सर्वांतून हे निश्चित होते की, छत्रपति शिवाजी महाराजांना >>>>> http://balsanskar.com/marathi/lekh/198.html

" बालसंस्कार " तर्फे महाराष्ट्र दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा !

2010-04-30T10:01:00.000-07:00

http://balsanskar.com/marathi/lekh/cid_65.html

असुराच्या नाशासाठी सर्वस्वाचा त्याग करणारे दधीचीऋषीं

2010-04-25T05:43:00.000-07:00

मुलांनो, फार प्राचीन काळी वृत्रासुर नावाचा एक दैत्य होता. तो फारच माजला होता. त्याने देवांवर स्वारी केली. तो फार बलवान असल्यामुळे त्याला हरवणे देवांना कठीण झाले होते. त्याचा नाश कसा करायचा, याविषयी मार्गदर्शनासाठी देवांचा राजा इंद्र विष्णूकडे गेला. भगवान विष्णूने त्यावर उपाय सुचवला. तो असा की, दधीचीऋषींच्या हाडांपासून वज्र बनवले, तर त्याने वृत्रासुराचा नाश करता येईल.

पुढे वाचा : http://balsanskar.com/marathi/lekh/17.html

गोवर्धन पर्वत

2010-02-20T08:53:00.000-08:00

भगवान श्रीकृष्ण सर्वांना ठाऊक आहे ना ? तो गोकुळात रहायचा. तेथे गोवर्धन नावाचा मोठा पर्वत होता. गोकुळात श्रीकृष्णासमवेत सगळे गोप-गोपी आनंदाने रहात होते. प्रतिवर्षी ते पाऊस पडावा; म्हणून इंद्रदेवाची पूजा करायचे.एकदा इंद्राला गर्व झाला की, मी पाऊस पाडत असल्यामुळे सगळे चालले आहे. हे श्रीकृष्णाने ओळखले. कारण श्रीकृष्णाला `प्रत्येकाच्या मनात काय चालू आहे', ते सगळेच समजते. श्रीकृष्ण गोपगोपींना म्हणाला, ``अरे, या गोवर्धन पर्वतामुळेच आपल्याला पाऊस मिळतो. तेव्हा आपण इंद्राची नको, गोवर्धन पर्वताचीच पूजा करूया. तेव्हापासून गोपी गोवर्धन पर्वताची पूजा करू लागले.

हे पाहून इंद्राला राग आला. त्याने जोराने मुसळधार पाऊस पाडायला प्रारंभ केला. त्यामुळे नदीचे पाणी वाढू लागले. सगळेजण घाबरले आणि श्रीकृष्णाजवळ गेले. श्रीकृष्ण म्हणाला, ``अरे, ज्या पर्वताची तू पूजा केली, तोच वाचवेल आपल्याला! आपण सगळे संघटित होऊया.'' मग गोपगोपी आपापल्या काठ्या घेऊन एकत्र आले. त्या वेळी श्रीकृष्णाने काय केले ठाऊक आहे का ? गोवर्धन पर्वत आपल्या हाताच्या एका करंगळीवर उचलला. त्या वेळी मोठा आवाज झाला. मग गोपगोपींनीही आपापल्या काठ्या त्या पर्वताला लावल्या. सर्वांना पर्वताखाली आश्रय मिळाला. इकडे इंद्राकडचे ढग संपले.

अशा प्रकारे श्रीकृष्णाने मुसळधार पावसापासून सर्व गोपगोपींचे रक्षण केले आणि गोपगोपी यांनीही काठ्या लावून त्याच्या कार्यात साहाय्य केल्यामुळे श्रीकृष्ण त्यांच्यावर प्रसन्न झाला. सेवा केल्यामुळे गोपगोपी मोक्षाला गेले.

मुलांनो, आपण यातून काय बोध घेतला पाहिजे ? देवाची भक्ती करत आपण सर्वांनी देवाच्या कार्याला हातभार लावला पाहिजे. तरच आपल्या जन्माचे सार्थक होईल. आपणही मोक्षाला जाऊ शकतो.

मुलांनो, `गर्वाचे घर खाली' ही म्हण तुम्हाला ठाऊकच असेल. वर्गात जर आपण हुशार असलो, तर त्याचा आपल्याला गर्व होतो. त्यामुळे इतरांना आपण तुच्छ लेखू लागतो; पण ईश्वराने प्रत्येकात काही ना काही गुण दिलेले असतात. कोणी अभ्यासात हुशार, कोणी चित्रकलेत, कोणी गाण्यात हुशार असतो. कोणी मनमिळाऊ असतो, कोण इतरांना साहाय्य करतो. त्यामुळे कुणालाही तुच्छ लेखू नये.

सूर्यनमस्काराचे महत्त्व व होणारे फायदे

2010-01-23T23:44:00.000-08:00

सूर्यनमस्कार घालणे : कोवळया किरणांत पूर्वेला तोंड करून सूर्यनमस्कार घालावेत.

सूर्यनमस्काराचे महत्त्व व सूर्यनमस्कार घातल्याने होणारे फायदे

आदित्यस्य नमस्कारं ये कुर्वन्ति दिने दिने ।

जन्मान्तरसहस्रेषु दारिद्र्यं नोपजायते ।।

अर्थ : जे लोक सूर्याला दररोज नमस्कार करतात, त्यांना हजारो जन्मांत दारिद्र्य होत नाही.

सूर्यनमस्कार घातल्याने होणारे फायदे

अ. सर्व महत्त्वाच्या अवयवांचा रक्तपुरवठा वाढतो.

आ. हृदय व फुप्फुसे यांची कार्यक्षमता वाढते.

इ. बाहू व कंबर यांचे स्नायू बळकट होतात.

ई. पाठीचा मणका व कंबर लवचिक होतो.

उ. पोटाजवळची चरबी वितळून वजन कमी होण्यास मदत होते.

ऊ. पचनक्रिया सुधारते.

ए. मनाची एकाग्रता वाढते.

सूर्यनमस्कार घालतांना करावयाच्या श्वसनक्रियांचे अर्थ

१. पूरक म्हणजे दीर्घ श्वास आत घेणे

२. रेचक म्हणजे दीर्घ श्वास बाहेर सोडणे

३. कुंभक म्हणजे श्वास रोखून धरणे. आंतर्कुंभक म्हणजे श्वास आत घेऊन रोखणे व बहिर्कुंभक म्हणजे श्वास बाहेर सोडून रोखणे

सूर्यनमस्कार घालतांना करावयाचे विविध नामजप

१. ॐ मित्राय नम: ।

२. ॐ रवये नम: ।

३. ॐ सूर्याय नम: ।

४. ॐ भानवे नम: ।

५. ॐ खगाय नम: ।

६. ॐ पूष्णे नम: ।

७. ॐ हिरण्यगर्भाय नम: ।

८. ॐ मरिचये नम: ।

९. ॐ आदित्याय नम: ।

१०. ॐ सवित्रे नम: ।

११. ॐ अर्काय नम: ।

१२. ॐ भास्कराय नम: ।

१३. ॐ श्री सवितृसूर्यनारायणाय नम: ।

सूर्यनमस्कार घालण्याची पद्धत

एकूण दहा योगस्थिती मिळून एक सूर्यनमस्कार बनतो. प्रत्येक सूर्यनमस्कारापूर्वी क्रमाने `ॐ मित्राय नम: ।' पासून क्रमाने एकेक नामजप करून सूर्यनमस्कार घालावा व शेवटी `ॐ श्री सवितृसूर्यनारायणाय नम: ।' हा समालोचनात्मक नामजप म्हणावा. प्रत्येक योगस्थिती हे एक वेगळे आसन आहे. सूर्यनमस्कार घालतांना प्रत्येक स्थितीबरोबर आलटून पालटून `पूरक' व `रेचक' अशा पद्धतीने श्वसनक्रिया सुरू ठेवावी, उदा. `स्थिती २' ला `पूरक', `स्थिती ३' ला `रेचक', पुन्हा `स्थिती ४' ला `पूरक' याप्रमाणे. सूर्यनमस्काराचे शारीरिक लाभ पुरेपूर मिळावेत, यासाठी प्रत्येक स्थितीत १० ते १५ सेकंद स्थिर रहाता आले पाहिजे.

स्थिती १ :

प्रार्थनासन : दोन्ही पाय एकमेकांच्या जवळ ठेवावेत. दोन्ही हात छातीच्या मध्यभागी नमस्काराच्या स्थितीत ताठ जोडलेले असावेत. मान ताठ व नजर समोर असावी.

श्वसनस्थिती : कुंभक

फायदा : शरिराचा तोल साधला जातो.

स्थिती २ :

ताडासन : दोन्ही हात वरच्या दिशेने नेत थोडे मागच्या बाजूस नमस्काराच्या स्थितीत ताणलेले (कोपरात न वाकवता) ठेवावेत. मान दोन्ही हातांच्या मध्ये ठेवून कमरेतून मागच्या बाजूस थोडा बाक द्यावा. नजर वरच्या दिशेस स्थिर ठेवावी.

श्वसनस्थिती : पूरक (पहिल्या स्थितीतून दुसऱ्या स्थितीत जातांना हळूहळू दीर्घ श्वास घ्यावा.)

फायदे : छातीचे स्नायू बळकट होतात व श्वसनसंस्थेसाठी उपयुक्त.

स्थिती ३ :

उत्तानासन : समोर वाकत हात हळूहळू जमिनीच्या दिशेने न्यावेत. नंतर कमरेत वाकून उभे रहावे. दोन्ही हात पायांच्या बाजूंना जमिनीला टेकवत गुडघे न वाकविता कपाळ गुडघ्यांना टेकविण्याचा प्रयत्न करावा.

श्वसनस्थिती : रेचक (दुसऱ्या स्थितीतून तिसऱ्या स्थितीत जातांना श्वास हळूहळू सोडावा.)

फायदे : कंबर व पाठीचा कणा लवचिक होतो. स्नायू बळकट होतात व यकृतासारख्या पोटातील अवयवांसाठी उपयुक्त.

स्थिती ४ :

एकपाद प्रसरणासन : हळूहळू गुडघे वाकवून एक पाय जमिनीलगत मागच्या दिशेने न्यावा. हाताचे पंजे जमिनीला टेकलेले असावेत. दोन्ही हातांच्या मध्ये दुसऱ्या पायाचे पाऊल ठेवावे. दुसरा पाय गुडघ्यात दुमडलेला असावा. छातीचा दाब मांडीवर ठेवावा. नजर वरच्या दिशेने असावी.

श्वसनस्थिती : पूरक

फायदे : पायाचे स्नायू बळकट होऊन पाठीचा कणा, मानेचे स्नायू लवचिक होतात.

स्थिती ५ :

चतुरंग दंडासन : हळूहळू दुसरा पायही मागच्या दिशेने नेऊन पहिल्या पायाला जुळवावा. दोन्ही पाय गुडघ्यांत ताठ ठेवावेत. पायांचे चवडे आणि हातांचे तळवे यांवर संपूर्ण शरीर तोलावे. टाचा, कंबर व डोके एका सरळ रेषेत ठेवावे. नजर हातांपासून काही अंतरावर जमिनीवर स्थिर असावी. (दोन हातांचे तळवे आणि दोन पायांचे चवडे या चार अंगांवर दंडाप्रमाणे सरळ रेषेत शरीर तोलले असते; म्हणून याला `चतुरंग दंडासन' म्हणतात.)

श्वसनस्थिती : रेचक

फायदे : बाहू बळकट होतात व शरिराचे संतुलन साधले जाते.

स्थिती ६:

अष्टांगासन : दोन्ही हात कोपरांत दुमडत छातीलगत ठेवत संपूर्ण शरीर जमिनीच्या दिशेने न्यावे. कपाळ, छाती, दोन्ही तळवे, दोन्ही गुडघे व दोन्ही चवडे अशी आठ अंगे जमिनीला टेकवावीत. (या आसनात शरिराची आठ अंगे जमिनीला टेकतात; म्हणून हे `अष्टांगासन' होय.)

श्वसनस्थिती : कुंभक (बहिर्कुंभक)

फायदे : स्थिती ७ प्रमाणे

स्थिती ७ :

भुजंगासन : शरिराचा कमरेपासून वरचा भाग पुढे आणत वरच्या दिशेने उचलावा. कंबर दोन्ही हातांच्या मधोमध आणून शरिराचा कंबरेच्या वरील भाग मागच्या दिशेने वाकवावा. नजर समोर नेत मागच्या दिशेला न्यावी. मांड्या व पाय जमिनीला चिकटलेले असावेत. पाठीचा कणा अर्धवर्तुळाकार व्हावा.

श्वसनस्थिती : पूरक

फायदे : पाठीचा कणा लवचिक होतो. स्नायू मजबूत होतात व कंबर लवचिक होते.

`स्थिती ५, स्थिती ६ व स्थिती ७' या स्थितींच्या एकत्रित परिणामाने बाहुमधील बळ वाढते व पोट आणि कंबर यांतील चरबी कमी होते.

स्थिती ८ :

अधोमुख श्वानासन : हळूहळू कंबर वरच्या दिशेने नेत नितंब पूर्णपणे वरच्या दिशेने ताणावेत. हात व पाय जमिनीला पूर्ण टेकवून शरिराचा कोन करावा. पाय पुढे न घेता टाचा जमिनीला टेकवितांना मान खाली वळवून हनुवटी छातीला टेकविण्याचा प्रयत्न करावा.

श्वसनक्रिया : रेचक

फायदे : पाठीचा कणा व कमरेचे स्नायू यांना फायदेशीर

स्थिती ९ :

एकपाद प्रसरणासन : `स्थिती ३' मधून `स्थिती ४' मध्ये जातांना मागे नेलेला पाय पुढे आणत चौथ्या स्थितीसारख्या स्थितीत येतात, त्याप्रमाणे करावे.

श्वसनस्थिती : पूरक

स्थिती १० :

उत्तानासन : तिसऱ्या क्रमांकाच्या स्थितीसारखीच स्थिती प्राप्त करावी.

श्वसनस्थिती : रेचक

यानंतर शरीर पुन्हा हळूहळू वर आणत प्रार्थनासनाच्या स्थितीत (स्थिती १) आल्यावर एक सूर्यनमस्कार पूर्ण होतो. दररोज सकाळी असे किमान बारा सूर्यनमस्कार घालावेत. (मानेचे विकार असणाऱ्यांनी एखाद्या तज्ञाच्या मार्गदर्शनाखाली सूर्यनमस्कार घालावेत.)

संध्याकाळी दिवे लागण्याच्या वेळची प्रार्थना

2010-01-04T12:38:00.000-08:00

शुभं करोति कल्याणं आरोग्यं धनसंपदा ।

शत्रुबुद्धि विनाशाय दीपज्योति नमोऽस्तुते ॥१॥

दिव्या दिव्या दिपत्कार कानीं कुंडले मोतीहार ।

दिव्याला देखून नमस्कार ॥२॥

तिळाचे तेल कापसाची वात ।

दिवा जळो मध्यान्हरात ।

दिवा लागला देवापाशी ।

उजेड पडला तुळशीपाशी ।

माझा नमस्कार देवाधिदेवा तुमच्या चरणांपाशी ॥३॥

दीपज्योति परब्रह्म दीपज्योति जनार्दन ।

दीपो हरतु मे पापं संध्यादीप नमोऽस्तुते ॥४॥

स्तोत्र व आरती

2010-01-01T03:21:00.000-08:00

गणपती अथर्वशीर्ष

ॐ नमस्ते गणपतये।

त्वमेव प्रत्यक्षं तत्त्वमसि।

त्वमेव केवलं कर्ताऽसि।
त्वमेव केवलं धर्ताऽसि।
त्वमेव केवलं हर्ताऽसि।
त्वमेव सर्वं खल्विदं ब्रह्मासि।
त्वं साक्षादात्माऽसि नित्यम्॥१॥

ऋतं वच्मि । सत्यं वच्मि॥२॥

अव त्वं मां। अव वक्तारं।
अव श्रोतारं। अव दातारं।
अव धातारं। अवानुचानमव शिष्यं।
अव पश्चात्तात्। अव पुरस्तात्।
अवोत्तरात्तात्। अव दक्षिणात्तात्।
अव चोर्ध्वात्तात। अवाधरात्तात।
सर्वतो मां पाहि पाहि समंतात्॥३॥

त्वं वाङ्मयस्त्वं चिन्मय:।
त्वमानंदमयस्त्वं ब्रह्ममय:।
त्वं सच्चिदानंदाद्वितीयोऽसि।
त्वं प्रत्यक्षं ब्रह्मासि।
त्वं ज्ञानमयो विज्ञानमयोऽसि॥४॥

सर्वं जगदिदं त्वत्तो जायते।
सर्वं जगदिदं तत्त्वस्तिष्ठति।
सर्वं जगदिदं त्वयि लयमेष्यति।
सर्वं जगदिदं त्वयि प्रत्येति।
त्वं भूमिरापोऽनलोऽनिलो नभ:।
त्वं चत्वारि वाक्पदानि॥५॥

त्वं गुणत्रयातीत:। त्वमवस्थात्रयातीत:।
त्वं देहत्रयातीत:। त्वं कालत्रयातीत:।
त्वं मुलाधारस्थितोऽसि नित्यं।
त्वं शक्तित्रयात्मक:।
त्वां योगिनो ध्यायंति नित्यं।
त्वं ब्रह्मा त्वं विष्णुस्तवं
रुद्रस्त्वं इंद्रस्त्वं अग्निस्त्वं
वायुस्त्वं सूर्यस्त्वं चंद्रमास्त्वं
ब्रह्मभूर्भुव:स्वरोम्॥६॥

गणादिं पूर्वमुच्चार्य वर्णादिं तदनंतरं।
अनुस्वार: परतर:। अर्धेन्दुलसितं।
तारेण ऋध्दं। एतत्तव मनुस्वरूपं।
गकार: पूर्वरुपं। अकारो मध्यमरूपं।
अनुस्वारश्चान्त्यरुपं। बिन्दुरुत्तररुपं।
नाद: संधानं। स हिता संधि:।
सैषा गणेशविद्या:। गणक ऋषि:।
निचृद्वायत्रीच्छंद:। गणपतिर्देवता।
ॐ गं गणपतये नम:॥७॥

एकदंताय विद्महे।
वक्रतुण्डाय धीमहि।
तन्नो दंती प्रचोदयात्॥८॥

एकदंतं चतुर्हस्तं पाशमंकुशधारिणम्।
रदं च वरदं हस्तैर्बिभ्राणं मूषकध्वजम्।
रक्तं लंबोदरं शूर्पकर्णकं रक्तवाससम्।
रक्तगंधानुलिप्तांगं रक्तपुष्पै: सुपुजितम्।
भक्तानुकंपिनं देवं जगत्कारणमच्युतम्।
आविर्भूतं च सृष्टयादौ प्रकृते: पुरुषात्परम्।
एवं ध्यायति यो नित्यं स योगी योगिनां वर:॥९॥

नमो व्रातपतये। नमो गणपतये।
नम: प्रमथपतये। नमस्तेऽस्तु लंबोदरायैकदंताय।
विघ्ननाशिने शिवसुताय।
श्रीवरदमूर्तये नमो नम:॥१०॥

फलश्रुति

एतदथर्वशीर्षं योऽधिते।
स ब्रह्मभूयाय कल्पते।
स सर्वत: सुखममेधते।
स सर्वविघ्नैर्नबाध्यते।
स पञ्चमहापापात्प्रमुच्यते॥

सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति।
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति।
सायंप्रात: प्रयुंजानो अपापो भवति।
सर्वत्राधीयानोऽपविघ्नो भवति।
धर्मार्थकाममोक्षं च विंदति॥

इदमथर्वशीर्षमशिष्याय न देयम्।
यो यदि मोहाद्दास्यति।
स पापीयान् भवति।
सहस्त्रावर्तनात् यं यं काममधीते
तं तमनेन साधयेत्॥११॥

अनेन गणपतिमभिषिंचति।
स वाग्मी भवति।
चतुर्थ्यामनश्नन् जपति।
स विद्यावान् भवति।
इत्यथर्वणवाक्यं।
ब्रह्माद्यावरणं विद्यात्।
न बिभेति कदाचनेति॥१२॥

यो दूर्वांकुरैर्यजति।
स वैश्रवणोपमो भवति।
यो लार्जैर्यजति स यशोवान् भवति।
स मेधावान् भवति।
यो मोदकसहस्त्रेण यजति।
स वाञ्छितफलमवाप्नोति।
य: साज्यसमिभ्दिर्यजति।
स सर्वं लभते स सर्वं लभते॥१३॥

अष्टौ ब्राह्मणान् समम्यग्ग्राहयित्वा सूर्यवर्चस्वी भवति।
सूर्यग्रहे महानद्यां प्रतिमासंनिधौ वा जप्ता सिध्दमंत्रो भवति।
महाविघ्नात्प्रमुच्यते।
महादोषात्प्रमुच्यते।
महापापात् प्रमुच्यते।
स सर्वविद्भवति स सर्वविद्भवति।
य एवं वेद इत्युपनिषद्॥१४॥

श्रीरामरक्षा

श्री गणेशाय नमः

अस्य श्रीरामरक्षास्तोञ मंञस्य ।
बुधकौशिकऋषिः ।
अनुष्टुप छन्दः । सीता शक्तिः ।
श्रीमध्दनुमान् कीलकम् ।
श्रीरामचंद्रप्रीत्यर्थे जपे विनियोगः ।

अथ ध्यानम् ।

ध्यायेदाजानबाहुं धृतशरधनुषं बध्दपद्मासनस्थं ।
पीतं वासो वसानं नवकमलदलस्पर्धिनेत्रं प्रसन्नम् ।
वामाङ्कारुढसीता मुखकमलमिलल्लोचनं नीरदाभं ।
नानालङ्कारदीप्तं दधतमुरुजटामण्डनं रामचंद्रम् ॥

इति ध्यानम् ।

चरितं रघुनाथस्य शतकोटिप्रविस्तरम् ।
एकैकमक्षरं पुंसां महापातकनाशनम् ॥१॥

ध्यात्वा नीलोत्पलश्यामं रामं राजीवलोचनम् ।
जानकीलक्ष्मणोपेतं जटामुकुटमण्डितम् ॥२॥

सासीतूण धनुर्बाणपाणिं नक्तचरान्तकम् ।
स्वलीलया जगत् त्रातु माविर्भूतमजं विभुम् ॥३॥

रामरक्षां पठेत् प्राज्ञः पापघ्नीं सर्वकामदाम् ।
शिरो मे राघवः पातु भालं दशरथात्मजः ॥४॥

कौसल्येयो दृशौ पातु विश्वामित्रप्रियः श्रुती ।
घ्राणं पातु मखत्राता मुखं सौमित्रिवत्सलः ॥५॥

जिव्हां विद्यानिधिःपातु कण्ठं भरतवन्दितः ।
स्कन्धौ दिव्यायुधःपातु भुजौ भग्नेशकार्मुकः ॥६॥

करौ सीतापतिःपातु हृदयं जामदग्न्यजित् ।
मध्यं पातु खरध्वंसी नाभिं जाम्बवदाश्रयः ॥७॥

सुग्रीवेशः कटी पातु सक्थिनी हनुमत्प्रभुः ।
ऊरु रघूत्तमः पातु रक्षःकुल विनाशकृत ॥८॥

जानुनी सेतुकृत् पातु जङ्घे दशमुखान्तकः ।
पादौ बिभीषणश्रीदः पातु रामोऽखिलं वपुः ॥९॥

एतां रामबलोपेतां रक्षां यः सुकृती पठेत् ।
सचिरायुः सुखी पुत्री विजयी विनयी भवेत् ॥१०॥

पातालभूतल व्योमचारिणश्छद्मचारिणः ।
न द्रष्टुमपि शक्तास्ते रक्षितं रामनामभिः ॥११॥

रामेति रामभद्रेति रामचंद्रेति वा स्मरन् ।
नरो न लिप्यते पापै र्भुक्तिं मुक्तिं च विन्दति ॥१२॥

जगज्जेत्रैकमन्त्रेण रामनाम्नाभिरक्षितम् ।
यः कण्ठे धारयेत्तस्य करस्था सर्व सिध्दयः ॥१३॥

वज्रपज्जरनामेदं यो रामकवचं स्मरेत् ।
अव्याहताज्ञः सर्वत्र लभते जयमङ्गलम् ॥१४॥

आदिष्टवान् यथा स्वप्ने रामरक्षामिमां हरः ।
तथा लिखितवान् प्रात प्रबुध्दो बुधकौशिकः ॥१५॥

आरामः कल्पवृक्षाणां विरामः सकलापदाम् ।
अभिरामस्त्रिलोकानां रामः श्रीमान् स नः प्रभुः ॥१६॥

तरुणौ रुपसंपन्नौ सुकुमारौ महाबलौ ।
पुण्डरीकविशालाक्षौ चीरकृष्णाजिनाम्बरौ ॥१७॥

फलमूलाशिनौ दान्तौ तापसौ ब्रह्मचारिणौ ।
पुत्रौ दशरथस्यैतौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ ॥१८॥

शरण्यौ सर्वसत्वानां श्रेष्ठौ सर्वधनुष्यताम् ।
रक्षः कुलनिहन्तारौ त्रायेतां नौ रघूत्तमौ ॥१९॥

आत्तसज्य धनुषाविषुस्पृशावक्षयाशुगनिषङ्गसङ्गिनौ ।
रक्षणाय मम रामलक्ष्मणावग्रतः पथि सदैव गच्छताम् ॥२०॥

संनध्दः कवची खड्गी चापबाणधरो युवा ।
गच्छन् मनोरथोऽस्माकं रामः पातु स लक्ष्मणः ॥२१॥

रामो दाशरथिः शूरो लक्ष्मणानुचरो बली ।
काकुत्स्थः पुरुषः पूर्णः कौसल्येयो रघुत्तमः ॥२२॥

वेदान्तवेद्यो यज्ञेशः पुराणपुरुषोत्तमः ।
जानकीवल्लभः श्रीमानप्रमेयपराक्रमः ॥२३॥

इत्येतानि जपन् नित्यं मद्भक्तः श्रध्दयान्वितः ।
अश्वमेधाधिकं पुण्यं संप्राप्नोति न संशयः ॥२४॥

रामं दूर्वादलश्यामं पद्माक्षं पीतवाससम् ।
स्तुवन्ति नामभिर्दिवैर्न ते संसारिणो नरः ॥२५॥

रामं लक्ष्मणपूर्वजं रघुवरं सीतापतिं सुंदरम् ।
काकुत्स्थं करुणार्णवं गुणनिधिं विप्रप्रियं धार्मिकम् ।
राजेन्द्रं सत्यसन्धं दशरथतनयं श्यामलं शान्तमूर्तिं ।
वन्दे लोकाभिरामं रघुकुलतिलकं राघवं रावणारिम् ॥२६॥

रामाय रामभद्राय रामचंद्राय वेधसे ।
रघुनाथाय नाथाय सीतायाः पतये नमः ॥२७॥

श्रीराम राम रघुनंदन राम राम ।
श्रीराम राम भरताग्रज राम राम ।
श्रीराम राम रणकर्कश राम राम ।
श्रीराम राम शरणं भव राम राम ॥२८॥

श्रीरामचंद्रचरणौ मनसा स्मरामि ।
श्रीरामचंद्रचरणौ वचसा गृणामि ।
श्रीरामचंद्रचरणौ शिरसा नमामि ।
श्रीरामचंद्रचरणौ शरणं प्रपद्ये ॥२९॥

माता रामौ मत्पिता रामचंद्रः ।
स्वामी रामौ मत्सखा रामचंद्रः ।
सर्वस्वं मे रामचंद्रो दयालुर्नान्यं जाने नैव जाने न जाने ॥३०॥

दक्षिणे लक्ष्मणो यस्य वामे तु जनकात्मजा ।
पुरतो मारुतिर्यस्य तं वंदे रघुनंदनम् ॥३१॥

लोकाभिरामं रणरङ्गधीरं राजीवनेत्रं रघुवंशनाथम् ।
कारुण्यरुपं करुणाकरं तं श्रीरामचंद्र शरणं प्रपद्ये ॥३२॥

मनोजवं मारुततुल्यवेगं जितेंद्रियं बुध्दिमतां वरिष्ठम् ।
वातात्मजं वानरयूथमुख्यं श्रीरामदूतं शरणं प्रपद्ये ॥३३॥

कूजन्तं रामरामेति मधुरं मधुराक्षरम् ।
आरुह्य कविताशाखां वन्दे वाल्मीकि कोकिलम् ॥३४॥

आपदामपहर्तारं दातारं सर्वसंपदाम् ।
लोकाभिरामं श्रीरामं भूयो भूयो नमाम्यहम् ॥३५॥

भर्जनं भवबीजानामर्जनं सुखसंपदाम् ।
तर्जनं यमदूतानां रामरामेति गर्जनम् ॥३६॥

रामो राजमणिः सदा विजयते रामं रमेशं भजे
रामेणाभिहता निशाचरचमू रामाय तस्मै नमः ।
रामान्नास्ति परायणं परतरं रामस्य दासोऽस्महं ।
रामे चित्तलयः सदा भवतु मे भो राम मामुध्दर ॥३७॥

रामरामेति रामेति रमे रामे मनोरमे ।
सहस्त्रनामतत्त्युलं रामनाम वरानने ॥३८॥

इति श्रीबुधकौशिकविरचितं श्रीरामरक्षास्तोत्रं संपूर्णम् ।

॥ श्रीसीतारामचंद्रार्पणमस्तु ॥

मारुती स्तोत्र

भीमरुपी महारुद्रा वज्र हनुमान मारुती ।
वनारी अंजनीसूता रामदूता प्रभंजना ॥१॥

महाबळी प्राणदाता सकळां उठवी बळें ।
सौख्यकारी शोकहर्ता धूर्त वैष्णव गायका ॥२॥

दीनानाथा हरीरुपा सुंदरा जगदंतरा ।
पातालदेवताहंता भव्यसिंदूरलेपना ॥३॥

लोकनाथा जगन्नाथा प्राणनाथा पुरातना ।
पुण्यवंता पुण्यशीळा पावना परितोषका ॥४॥

ध्वजांगे उचली बाहो आवश लोटता पुढे ।
काळाग्नि काळरुद्राग्नि देखतां कांपती भयें ॥५॥

ब्रह्मांडे माइलीं नेणों आंवाळे दंतपंगती ।
नेत्राग्नी चालिल्या ज्वाळा भृकुटी ताठिल्या बळें ॥६॥

पुच्छ तें मुर्डिलें माथा किरीटी कुंडलें बरीं ।
सुवर्ण कटि कांसोटी घंटा किंकिणि नागरा ॥७॥

ठकारे पर्वता ऐसा नेटका सडपातळू ।
चपळांग पाहतां मोठें महाविद्युल्लतेपरी ॥८॥

कोटिच्या कोटि उड्डाणें झेंपावे उत्तरेकडे ।
मंद्राद्रीसारखा द्रोणू क्रोधे उत्पाटीला बळें ॥९॥

आणिला मागुतीं नेला आला गेला मनोगती ।
मनासी टाकीले मागे गतीसी तुळणा नसे ॥१०॥

अणूपासोनि ब्रह्मांडाएवढा होत जातसे ।
तयासी तुळणा कोठें मेरु मंदार धाकुटे ॥११॥

ब्रह्मांडाभोंवते वेढे वज्रपुच्छें करुं शके ।
तयासी तुळणा कैंची ब्रह्मांडीं पाहतां नसे ॥१२॥

आरक्त देखिले डोळां ग्रासिलें सूर्यमंडळा ।
वाढतां वाढतां वाढे भेदीलें शून्यमंडळा ॥१३॥

धनधान्य पशुवृध्दि पुत्रपौत्र समस्तही ।
पावती रुपविद्यादि स्तोत्रपाठेंकरूनियां ॥१४॥

भूतप्रेतसमंधादि रोगव्याधि समस्तही ।
नासती तुटती चिंता आनंद भीमदर्शनें ॥१५॥

हे धरा पंधराश्लोकी लाभली शोभली बरी ।
दृढदेहो निसंदेहो संख्या चंद्रकळा गुणें ॥१६॥

रामदासी अग्रगण्यू कपिकुळासि मंडणू ।
रामरुपी अंतरात्मा दर्शनें दोष नासती ॥१७॥

॥ इति श्रीरामदासकृतसंकटनिरसन मारुतीस्तोत्रं संपूर्णम् ॥

श्री गणेशाची आरती

सुखकर्ता दु:खहर्ता वार्ता विघ्नाची
नुरवी पुरवी प्रेम कृपा जयाची
सर्वांगी सुंदर उटि शेंदुराची
कंठी झळके माळ मुक्ताफळांची ।। १ ।।

जयदेव जयदेव जय मंगलमुर्ती
दर्शनमात्रे मन:कामना पुरती ।। धृ ।।

रत्नखचित फरा तुज गौरीकुमरा
चंदनाची उटी कुंकुमकेशरा
हिरेजडीत मुगुट शोभतो बरा
रुणझुणती नूपूरे चरणी घागरिया ।। २ ।।

लंबोदर पीतांबर फणिवरबंधना
सरळ सोंड वक्रतुंड त्रिनयना
दास रामाचा वाट पाहे सदना
संकटी पावावे निर्वाणी रक्षावे सुरवरवंदना ।। ३ ।।

आरती म्हणुन झाल्यानंतर मंत्र पुष्पांजली म्हणण्याची पध्दत आहे.

ॐ यज्ञेन यज्ञमयजन्त देवास्तानि धर्माणि प्रथमान्यासान्।

ते ह नाकं महिमान: सचंत।

यत्र पुर्वे साध्या: संति देवा:।

ॐ राजाधिराजाय प्रसह्यसाहिने नमो वयं वैश्रवणाय कुर्महे।

स मे कामान् कामकामाय मह्यं कामेश्वरो वैश्रवणो ददातु।

कुबेराय वैश्रवणाय महाराजाय नम:।

ॐ स्वस्ति साम्राज्यं भौज्यं स्वाराज्यं वैराज्यं पारमेष्ठ्यं

राज्यं माहाराज्यमाधिपत्यमयं समंतपर्या ईस्यात सार्वभौम: सार्वायुष आंतादापरार्धात्।

पृथिव्यै समुद्रपर्यताया एकराळिती।

तदप्येषश्लोकोऽभिगीतो मरुत: परिवेष्टारो मरुत्तस्सावसन् गृहे।

आविक्षितस्य कामप्रेर्विश्वेदेवा: सभासद इति॥

संत सखू

2009-12-31T07:56:00.000-08:00

बालमित्रांनो, कृष्णा नदीच्या तीरावर करवीर नावाचे तीर्थक्षेत्र आहे. फार वर्षांपूर्वी तेथे सखूचे सासर होते. तिच्या पतीचे नाव होते दिगंबर. तिच्या घरी तिची सासूही रहात असे. तिची सासू फार खाष्ट होती. ती सखूला फार त्रास देत असे. तिचा हरप्रकारे छळ करत असे. तिला उपाशी ठेवत असे, मारहाणही करत असे. सकाळी उठल्यापासून रात्री झोपेपर्यंत तिची सासू तिला कामाला जुंपून ठेवी. सारे काम करूनही सासूची बोलणी ही नित्याचीच असत. सखू मात्र हे सारे निमूटपणे सहन करी. भोळी-भाबडी सखू काम करतांना नेहमी विठ्ठलाचे स्मरण करी. तिच्या मुखी सारखे पांडुरंगाचेच नाम असे.

एकदा काय झाले, आषाढी एकादशीच्या दिवशी पंढरीला जाणारी दिंडी तिच्या गावी आली. दिंडी कृष्णेच्या तीरावर थांबली. तेथे वारकऱ्यांचे भजन चालू झाले. महाराज कीर्तन करायला उभे राहिले. नेमकी त्याच वेळी सखू नदीवर पाणी भरण्यासाठी आली होती. कीर्तनकार पंढरीचा महिमा वर्णू लागले. पांडुरंगाची थोरवी गाऊ लागले. विठ्ठलनाम कानावर पडताच सखूचे लक्ष तिकडे गेले. महाराजांचे कीर्तन ऐकण्यात ती तल्लीन झाली. सर्व वारकऱ्यांना पाहून तिलाही पंढरीला जावेसे वाटू लागले. तिला विठ्ठलदर्शनाची अनिवार ओढ लागली. काही झाले तरी आपण पंढरपुरला जायचेच, असे तिने ठरवले. त्या निश्चयाच्या भरात सखूने आपली घागर शेजारणीजवळ दिली आणि घरी नेऊन देण्यास सांगितले. ती दिंडीसमवेतच पुढे निघाली. विठ्ठलनामाच्या जयघोषात सखू अगदी दंग झाली.

इकडे शेजारणीने सखूच्या घरी घागर नेऊन दिली. सासूने शेजारणीला विचारले, ``सखू कुठे गेली ?'' शेजारणीने सारे वृत्त कथन केले. ते ऐकून सासूला फारच राग आला. संतापाने ती लाल झाली. तिने लगेच आपल्या मुलाला बोलावून घेतले आणि ताबडतोब सखूला घेऊन येण्यास सांगितले. दिगंबराने भराभर चालत जाऊन दिंडी गाठली आणि सखूला मारझोड करतच घरी घेऊन आला. दोघांनी मिळून तिला एका खोलीत कोंडून ठेवले. तिला अन्नपाणीही द्यायचे नाही, असे त्यांनी ठरवले.

सखूला वाईट वाटले ते या गोष्टीचे की, आता पांडुरंगाचे दर्शन होणार नाही. तिने पांडुरंगाचा धावा चालू केला. व्याकुळ होऊन ती पांडुरंगाला आळवू लागली.

बा रे पांडुरंगा । केव्हा भेट देसी ।।

झाले मी परदेसी । तुजविण ।। तुजविण सखा । मज कोणी नाही ।।

वाटते चरणी । घालावी मिठी ।।

ओवाळावी काया । चरणावरोनी ।।

तेव्हा चक्रपाणी । भेटशील ।।

सखूची निस्सीम भक्ती आणि भोळया भावामुळे पांडुरंग तिच्यावर प्रसन्न झाला. पांडुरंगाने रुक्मिणीला सारी खरी गोष्ट सांगितली आणि स्त्रीवेष घेऊन तो सखूपाशी आला. सखूच्या बंद खोलीत जाऊन त्या स्त्रीने तिची विचारपूस केली आणि आपणही पंढरपुरचे वारकरी असल्याचे तिने सांगितले. तेव्हा सखूने आपली सारी व्याकुळता तिच्यासमोर व्यक्त केली. त्या स्त्रीने तिला सांगितले की, तू पंढरीला जाऊन ये. पांडुरंगाचे दर्शन घेऊन ये. तोपर्यंत मी इथे राहीन. हे ऐकून सखूचा आनंद गगनात मावेनासा झाला.

सखू पंढरपुरास आली. पांडुरंगाचे रूप बघून धन्य धन्य झाली. तिला जीवनाचे सार्थक झाल्यासारखे वाटले आणि तिथेच तिने आपले प्राण ठेवले. दिंडीस आलेल्या तिच्या गावकऱ्यांनी तिचे अंत्यसंस्कार केले.

इकडे एकादशी झाल्यावर दिगंबराने सखूच्या खोलीचे दार उघडले. सखूच्या रूपातील पांडुरंग सखूची सारी कामे करू लागला. तिच्या सासूने सांगितलेली सारी कामे पांडुरंग निमूटपणे करत असे.

इकडे रुक्मिणीला चिंता वाटू लागली की, सखू पुन्हा गेलीच नाही, तर विठ्ठल तिच्या घरीच अडकून राहील. रुक्मिणीने सखूची राख आणि अस्थी एकत्र केल्या आणि सखूला जिवंत करून घरी पाठवून दिले. सखू घरी पोहोचतांना वाटेतच तिला पांडुरंगाच्या वेषातील सखू भेटली.

इकडे ज्या गावकऱ्यांनी सखूचे अंत्यसंस्कार केले होते, ते सखूच्या घरी आले, तर सखू त्यांना घरकाम करतांना दिसली. त्यांना आश्चर्य वाटले. त्यांनी सखूच्या नवऱ्याला आणि सासूला सारा वृत्तांत सांगितला. तो ऐकून त्यांनी सखूला खरा प्रकार काय आहे, ते विचारले. सखूने सारी घटना कथन केली. ती ऐकून गावकरी स्तब्ध झाले. तिच्या नवऱ्याला आणि सासूला पश्चात्ताप झाला.

मुलांनो, या कथेचे तात्पर्य असे की, सखूचा ईश्वराच्या ठायी असलेला अपार भक्तीभाव आणि त्याला भेटण्याची अनिवार तळमळ यांमुळे स्वत: देवच तिच्या भेटीसाठी आला. तुमच्या-आमच्या विषयातही ही गोष्ट घडू शकेल; मात्र त्यासाठी प्रत्येकाने देवाचे भावपूर्ण स्मरण करणे आवश्यक आहे.

महिषासुरमर्दिनी दुर्गादेवी

2009-12-31T07:44:00.000-08:00

नवरात्रीच्या पहिल्या दिवशी दुर्गा किंवा महाकाली या देवीची प्रतिष्ठापना करतात आणि नऊ दिवस दुर्गादेवीचा उत्सव साजरा केला जातो. आज आपण दुर्गादेवी महिषासुरमर्दिनी कशी झाली, यासंबंधीची कथा पाहूया.

फार पूर्वी महिषासुर नावाचा एक राक्षस होता. तो लोकांचा अतिशय छळ करत असे. एकदा त्याने प्रत्यक्ष इंद्राशी युद्ध केले आणि इंद्राला पराजित करून त्याचे स्थान बळकावले. इंद्राला पराभूत केल्यामुळे महिषासुराला आपल्या शक्तीचा फार गर्व झाला. तो सर्वांशी अधिकच उन्मत्तपणे वागू लागला. महिषासुराचा दिवसेंदिवस वाढत चाललेला अत्याचार पाहून सर्व देवांनी एकत्र येऊन ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश यांना प्रार्थना केली अन् या संकटातून सोडवून महिषासुराला कायमचा धडा शिकवण्यास विनवले.

तीन्ही देवांनी एकत्र येऊन आपापल्या शक्तीने मिळून एक देवी निर्माण केली. शंकराच्या तेजाने देवीचे मुख, विष्णूच्या तेजाने हात आणि अग्नीच्या तेजाने तीन डोळे निर्माण झाले. अशा प्रकारे प्रत्येक देवाने देवीचा एकेक अवयव सिद्ध केला आणि त्यातून साक्षात् दुर्गादेवीची निर्मिती झाली. शिवाने आपला त्रिशूळ, विष्णूने चक्र, इंद्राने वज्र, अशी विविध आयुधे सर्व देवांनी तिला बहाल केली.

देवांच्या तेजापासून निर्माण झालेल्या या सर्वशक्तीमान दुर्गादेवीने महिषासुराला मारण्यासाठी रौद्र रूप धारण केले. महिषासुर आणि दुर्गा यांच्यात नऊ दिवस घनघोर युद्ध झाले. दुर्गादेवीने आपल्या त्रिशूळाने महिषासुराचा वध

केला. महिषासुराचा वध केल्यामुळे दुर्गादेवीला महिषासुरमर्दिनी म्हणू लागले.

या प्रसंगाची आठवण म्हणून आपण नवरात्रीचा उत्सव साजरा करतो.

मुलांनो, आपण नवरात्रीचा उत्सव का साजरा करतो, ते कळले ना ! मग त्या दिवसांत आजकाल चालणाऱ्या गरब्याविषयी तुम्हाला काय वाटते ? धांगडधिंगा घालून मोठमोठ्या आवाजात गाणी लावून अंगविक्षेप करून नाचणे योग्य आहे का ? याविषयी तुम्ही इतरांचे प्रबोधन करून हिंदु धर्माविषयी ज्ञान देऊ शकता.

गणपतीचे मारक रूप

2009-12-31T07:13:00.000-08:00

बालमित्रांनो, आज आपण आपल्या सर्वांच्या आवडत्या गणपतिबाप्पाची गोष्ट पहाणार आहोत. आपल्याला गणपतिबाप्पाचा सदैव आशीर्वाद देणारा हात, करुणामय दृष्टी, असे तारक रूप ठाऊक आहे. त्याच्या मारक रूपासंबंधीच्या या कथेत गणपतीने असुरांचा वध करून देवतांना त्यांच्या त्रासापासून कसे वाचवले ते आपण पाहूया.

सिंधुरासुर नावाचा एक राक्षस होता. तो अतिशय शक्तीशाली होता. त्याचे सैन्यही अफाट होते. इतरांना त्याच्यापुढे नेहमीच पराभव पत्करावा लागे. तो देवतांना त्रास देत असे. त्र+षीमुनींच्या यज्ञयागात, तपात तो नेहमी अडथळे आणत असे. त्याच्या जाचाला कंटाळून देवता आणि त्र+षीमुनी यांनी मिळून त्याला ठार मारण्याचा निर्णय घेतला; पण अशा शक्तीशाली असुराला मारणार कोण, असा सर्वांना प्रश्न पडला. तेव्हा पराशरत्र+षी गणपतीकडे गेले आणि त्यांनी त्याला सिंधुरासुराचा वध करण्याची विनंती केली.

गणपति उंदरावर आरूढ झाला आणि आपले सैन्य घेऊन स्वारी युद्धाला निघाली. दुरून गणपति येत आहे, हे सिंधुरासुराच्या पहारेकऱ्यांनी पाहिले. त्यांनी ही गोष्ट जाऊन सिंधुरासुराला सांगितली. सिंधुरासुराला त्याच्याशी कोणीतरी लढायला येत आहे, हे ऐकून फार आश्चर्य वाटले. गणपतीसारखा छोटासा बालक माझ्याशी लढणार, या विचाराने त्याला हसू आले.

एवढ्यात गणपति त्याच्यासमोर येऊन उभा ठाकला. त्याने सिंधुरासुराला युद्धासाठी पुकारले. सिंधुरासुर त्याला धरून चिरडणार एवढ्यात गणपतीने आपला चमत्कार दाखवला. त्याचे रूप राक्षसाच्या दुपटी-तिपटीने वाढले. गणपतीने त्याला उचलले आणि मारायला प्रारंभ केला. राक्षस रक्तबंबाळ झाला. हे पाहून सिंधुरासुराच्या सैन्याने तेथून धूम ठोकली. सिंधुरासुराच्या लाल रक्ताने गणपतीचे अंग भिजले. तो लाल-शेंदरी दिसत होता. अखेर सिंधुरासुराचा अंत झाला आणि गणपतीचा राग शांत झाला. शक्तीशाली सिंधुरासुरावर बालगणपतीने विजय मिळवला, हे पाहून सर्व देवतांना त्याचे कौतुक वाटले. त्यांनी त्याचा जयजयकार केला.

असाच एक अंगलासुर नावाचा दुष्एट राक्षस होता. तोही सिंधुरासुराप्रमाणे सर्वांना त्रास देत असे. अंगलासुर तोंडातून आग फेकत असे. त्याच्या दृष्टीस जे जे पडे, तो ते जाळून टाके. त्याच्या डोळयांतून आगीच्या ज्वाळा बाहेर पडत. तोंडातून धुराचे लोट उसळत. सर्वांना त्याची फार भीती वाटत असे.

अंगलासुराने अशी अनेक जंगले जाळली होती. शेतातली पिके, जनावरे, पशुपक्षी, माणसे यांना जाळून तो त्यांची राख करी. अनेक राक्षसांना गणपतीने मारले आहे, हे अंगलासुराला ठाऊक होते. त्याला गणपतीचा सूड घ्यायचा होता. गणेशाचा वध करायचा होता; म्हणून तो त्याच्या शोधात होता; पण गणपति त्याच्या हाती लागत नव्हता.

एके दिवशी श्री गणेशाने आपले छोटे रूप पालटले. तो अंगलासुराच्या तिप्पट उंच झाला. हे पाहून राक्षस घाबरला. श्री गणेशाने त्या राक्षसाला हातात उचलले आणि सुपारीसारखे खाऊन टाकले. त्यामुळे गणेशाच्या अंगाची भयंकर आग होऊ लागली. ती आग न्यून करण्यासाठी सर्व देवता आणि त्र+षीमुनी यांनी त्याला दूर्वा वाहिल्या. दुर्वांनी आग थांबली आणि गणपति शांत झाला.

पुढे गणेशाने विघ्नासुर या राक्षसाचाही नाश केला; म्हणून त्याचे विघ्नेश्वर हे नाव पडले.

मुलांनो, गणपति ही विद्येची देवता आहे. अभ्यासाच्या आरंभी आपण जर त्याचे स्मरण केले, तर अभ्यासातल्या अडचणी दूर होऊन आपल्याला त्याचे साहाय्य मिळेल.

तडफदार बाळ टिळक

2009-12-31T06:55:00.000-08:00

बालमित्रांनो, बाळ गंगाधर टिळक यांचा जन्म १८५६ साली रत्नागिरीतील चिखली या गावी झाला. `स्वराज्य हा माझा जन्मसिद्ध हक्क आहे आणि तो मी मिळवणारच' या त्यांच्या सुपरिचित वाक्यामुळे आपण त्यांना `लोकमान्य' म्हणून ओळखतो; परंतु टिळकांची वृत्ती लहानपणापासूनच निर्भयी आणि बाणेदार कशी होती, ते आज या गोष्टीतून आपण समजून घेऊया.

बाळचे वडील गंगाधरशास्त्री हे संस्कृतचे पंडित होते. लहानपणापासूनच आपल्या वडिलांकडून बाळ संस्कृतचे पाठ घेऊ लागला. बाळ रत्नागिरी येथील प्राथमिक शाळेत शिकत होता. एक दिवस गणित हा विषय चालू होता. गुरुजींनी प्रश्न विचारला, ``पाच बकऱ्या एक कुरण २८ दिवसांत खातात, तर तेच कुरण २० दिवसांत किती बकऱ्या संपवतील ?'' त्वरित उत्तर आले, ``सात बकऱ्या.'' गुरुजींचा प्रश्न पूर्ण व्हायच्या आतच उत्तर कोणी दिले म्हणून गुरुजी बघू लागले. गुरुजींनी बाळला विचारले, ``तू उदाहरण वहीत सोडवले आहेस का ?'' बाळने आपल्या तर्जनीने डोक्याकडे निर्देश केला. टिळकांच्या बुद्धीप्रगल्भतेची ओळख आपल्याला या छोट्याशा प्रसंगातून होते.

बुद्धीमान बाळ तितकाच तडफदारही होता. एके दिवशी मधल्या सुटीनंतर गुरुजींनी वर्गात प्रवेश केला. सर्व मुले उठून उभी राहिली. वर्गात सर्वत्र शेंगदाण्यांची टरफले इकडे तिकडे पसरलेली असल्याने वर्गात आल्याआल्याच

गुरुजींचा पारा चढला. गुरुजींनी विचारले, ``सांगा, शेंगदाणे कोणी खाल्ले ?'' वर्गात सर्वत्र शांतता पसरली. कोणीही काही बोलावयास सिद्ध होईना. हे पाहून गुरुजींच्या रागाचा पारा आणखीनच चढला. कोणीही बोलत नाही, असे पाहून गुरुजींनी सर्वांनाच शिक्षा करायचे ठरवले. गुरुजींनी पटलावरची वेताची छडी उचलली आणि प्रत्येक मुलाच्या जवळ जाऊन त्याच्या हातावर दोन-दोन छड्या देण्यास प्रारंभ केला.

गुरुजी बाळजवळ आले; परंतु बाळने आपला हात पुढे केलाच नाही. बाळ हात पुढे करत नाही, हे पाहून गुरुजींनी त्याला हात पुढे करावयास सांगितले. बाळ दृढतेने म्हणाला, ``मी शेंगा खाल्ल्या नाहीत, मी छडी घेणार

नाही.'' ``मग शेंगा कोणी खाल्ल्या ?'', असा प्रश्न गुरुजींनी विचारला. बाळ म्हणाला, ``मी चुगली करणार नाही. चुगली करणे वाईट आहे.''

बाळच्या या स्पष्टवक्तेपणामुळे गुरुजी अस्वस्थ झाले आणि चिडलेही. त्यांनी बाळला वर्गाबाहेर जाण्यास सांगितले आणि बाळचे गंगाधरशास्त्री यांच्याकडे गाऱ्हाणे केले. दुसऱ्या दिवशी गंगाधरशास्त्री शाळेत आले. गंगाधरपंत गुरुजींना म्हणाले, ``माझा मुलगा जे म्हणाला, ते सत्य आहे. त्यास बाहेरची वस्तू खाण्याची सवय नाही. त्यासाठी मी त्यास पैसे देत नाही.'' आपल्या बाळविषयी त्यांना पूर्ण निश्चिती होती.

टिळकांच्या बाणेदार वृत्तीचा प्रत्यय आपल्याला या त्यांच्या लहानपणीच्या प्रसंगावरून येतो. याच निर्भय वृत्तीमुळे ते पुढे स्वातंत्र्याच्या चळवळीत बहुमोल कामगिरी करू शकले आणि एक असाधारण देशभक्त म्हणून प्रसिद्ध झाले.

मित्रांनो, आपल्यामध्येही अशी निर्भयी वृत्ती आली पाहिजे. साधनेने अशी वृत्ती आपल्यात येते. लोकमान्य टिळकांची देशभक्तीची साधना होती, हिंदु धर्मावर त्यांचा गाढ विश्वास होता. मंडालेच्या तुरुंगात त्यांच्याकडून `गीतारहस्य' या महान ग्रंथाची रचना झालीी. आपणही साधना करून निर्भय, बलवान होऊन दुष्टांचा अन्याय मोडून काढूया.

एकाग्रतेचे महत्त्व

2009-12-31T06:35:00.000-08:00

कलकत्त्यातील सिमोलिया पथावर एक मोठे घर होते. त्या घरात विश्वनाथबाबू दत्त नावाचे एक नावाजलेले अधिवक्ता (वकील) रहात होते. त्यांची कीर्ती कलकत्त्यातच नव्हे, तर बंगालमध्ये गोरगरिबांपासून श्रीमंतांपर्यंत सर्वत्र पोहोचलेली होती. त्यांच्या पत्नीचे नाव होते भुवनेश्वरीदेवी. आपल्याला मुलगा व्हावा; म्हणून भुवनेश्वरीदेवी काशीला गेल्या अन् काशीविश्वेश्वरापुढे तपश्चर्या करू लागल्या. एके दिवशी भगवान शंकर त्यांच्यावर प्रसन्न झाले आणि दृष्टांत देऊन `तुझी मनोकामना पूर्ण होईल', असा आशीर्वाद त्यांना दिला.

पुढे कलकत्त्यास आल्यावर काशीविश्वेश्वराच्या कृपेने त्यांना मुलगा झाला. तो दिवस होता मकर संक्रांतीचा. १२.१.१८६३ मध्ये विश्वेश्वराच्या कृपेने मुलगा झाला; म्हणून त्याचे नाव ठेवले विरेश्वर. त्याची आई त्याला प्रेमाने `बिले' म्हणायची. त्याचे दुसरे नाव `नरेंद्र' होते.

बिले लहानपणापासूनच देवभक्त होता. लहान असतांना शिवाचा जप तो एकाग्रपणे करत असे. एखादी गोष्ट करायला घेतल्यावर आपले संपूर्ण लक्ष त्या गोष्टीकडे लागणे आणि इतर कोणत्याही गोष्टीकडे लक्ष नसणे, अशा प्रकारची मनाची एकाग्रता लहानपणापासूनच नरेंद्रामध्ये होती. नरेंद्र आणि त्याचे मित्र ध्यान लावून बसणे, यासारखे खेळ खेळत असत. एकदा नरेंद्र आणि त्याचे मित्र घरामध्ये देवाचे ध्यान लावून बसले होते. शांतपणे हालचाल न करता सर्व मुले बसली होती नरेंद्र तर पूर्णपणे ध्यानमग्न झाला होता. तेवढ्यात एका कडेने सळसळ ऐकू आली. नरेंद्राच्या मित्रांनी डोळे झटकन उघडून बघितले तर त्यांना तेथे साप दिसला. त्यामुळे घाबरून, ओरडून सर्व जण खोलीबाहेर पळू लागले. काय झाले; म्हणून भुवनेश्वरीदेवी येऊन पहातात तो काय ? नरेंद्र तसाच शांतपणे डोळे मिटून बसलेला! साप त्याच्या जवळून दुसरीकडे गेला, तरी नरेंद्रला त्याचा पत्ताच नव्हता. इतके त्याचे मन एकाग्र झाले होते.

एकदा अमेरिकेतील एका समुद्रकिनाऱ्यावर काही मंडळी एक खेळ खेळत होती. तो खेळ असा होता की, समोर येणाऱ्या लाटेवरील हिंदकळणाऱ्या चेंडूवर नेम धरून मारणे. चेंडू सततच हालत असल्यामुळे तेथील कुणालाच ते व्यवस्थित जमत नव्हते. एक भारतीय युवक तेथून चालला होता. त्याने त्या हिंदकळणाऱ्या चेंडूवर आपला नेम अचूक मारून दाखवला. तो युवक अर्थात् नरेंद्र दत्त होता ! तेथील अमेरिकन मंडळींनी ते पाहून आश्चर्य व्यक्त केले. `हे त्यांना कसे जमले', या अमेरिकन मुलांच्या प्रश्नाला उत्तर देतांना विवेकानंदांनी त्यांना एकाग्रतेचे महत्त्व पटवून दिले. केवळ एकाग्रतेनेच हे साध्य होऊ शकते, असे ते म्हणाले.

मुलांनो, बाण मारतांना अर्जुनाची दृष्टी केवळ त्याच्या लक्ष्यावर केंद्रित असे, हे तुम्हाला ठाऊक आहेच ना ? एखाद्या गोष्टीचा ध्यास घेतला की, ती लक्षपूर्वक करण्याची तळमळच कुठल्याही गोष्टीच्या यशस्वितेला कारणीभूत ठरते. हीच तळमळ पुढे नरेंद्रालाही ईश्वरप्राप्तीच्या साधनेत उपयोगी पडली. त्यायोगे ते नरेंद्राचे स्वामी विवेकानंद होऊ शकले.

तात्पर्य : बालमित्रांनो, आपल्या प्रत्येकाच्या मनाची शक्ती प्रचंड असते. मनाची एकाग्रता साध्य करणे हा त्याचा पहिला टप्पा आहे. जास्तीतजास्त लक्षपूर्वक केलेले काम अल्प वेळात होऊन जास्त यश मिळवून देणारे असते. मन एकाग्र करण्याचा सर्वांत सोपा मार्ग म्हणजे नामस्मरण. नामस्मरणाने आपल्या मनातले इतर विचार अल्प होऊन एकाच गोष्टीवर लक्ष केंद्रित व्हायला साहाय्य होते. अभ्यास करतांनाही याचा लाभ होतो. म्हणूनच मित्रांनो, आतापासूनच आपण नामाला प्रारंभ करूया. मग यशोमंदिराचा कळस आपण नक्कीच गाठू शकू.

प्रातःस्मरण, मङ्गलाचरण, करदर्शन व भूमिवंदन

2009-12-21T19:54:00.001-08:00

सूर्योदयापूर्वी उठून शौच-मुखमार्जन करुन शुद्ध मनाने देवाचे स्मरण करावे॰ प्रभातकाली वातावरणात एक प्रकारची प्रसन्नता असते॰या मुहूर्तावर उठून रोजच्या कामाची सुरुवात प्रभुस्मरणाने केली असता आत्मबल वाढते॰ वाईट विचार मनात येत नाहीत एकाग्रता उत्पन्न होते आणि या सर्व गोष्टींचा परिणाम शरीरावर होऊन आरोग्य प्राप्त होते

श्रीगणेशाय नमः । श्रीसरस्वत्यै नमः । श्रीगुरुभ्यो नमः ।
श्रीवेदपुरुषाय नमः । इष्टदेवताभ्यो नमः ।
कुलदेवताभ्यो नमः । श्रीलक्ष्मीनारायणाभ्यां नमः ।
श्रीउमामहेश्वराभ्यां नमः । श्रीमातापितृभ्यां नमः ।

करदर्शन व भूमिवंदन

कराग्रे वसते लक्ष्मीः करमध्ये सरस्वती ।
करमूले तु गोविन्दः प्रभाते करदर्शनम् ॥१॥
समुद्रवसने देवि । पर्वतस्तनमण्डले ।
विष्णुपत्नि । नमस्तुभ्यं पादस्पर्शं क्षमस्व मे ॥२॥

(मुखमार्जनानंतर)

वक्रतुण्ड महाकाय कोटिसूर्यसमप्रभ ।
निर्विघ्नं कुरु मे देव सर्वकार्येषु सर्वदा ॥

शान्ताकारं भुजगशयनं पद्मनाभं सुरेशं ।
विश्वाधारं गगनसदृशं मेघवर्णं शुभाङ्गम् ॥

लक्ष्मीकान्तं कमलनयनं योगिभिर्ध्यानगम्यं ।
वन्दे विष्णुं भवभयहरं सर्वलोकैकनाथम् ॥

मूकं करोति वाचालं पङ्गुं लङ्गयते गिरिम ।
यत्कृपा तमहं वंदे परमानन्दमाधवम् ॥
गुरुर्ब्रह्मा गुरुर्विष्णुर्गुरुर्देवो महेश्वरः ।
गुरुः साक्षात्परब्रह्म तस्मै श्रीगुरवे नमः ॥

ब्रह्मानन्दं परमसुखदं केवलं ज्ञानमूर्तिं
द्वन्द्वातीतं गगनसदृशं तत्त्वमस्यादिलक्ष्यम्
एकं नित्यं विमलमचलं सर्वधीसाक्षिभूतं
भावातीतं त्रिगुणरहितं सद्गुरुं तं नमामि॥

भोजनाच्या वेळचे श्लोक

वदनि कवळ घेता नाम घ्या श्रीहरीचे ।

सहज हवन होते नाम घेता फुकाचे ।
जिवन करि जिवित्वा अन्न हे पूर्णब्रह्म ।
उदरभरण नोहे जाणिजे यज्ञकर्म ॥१॥

जनीं भोजनी नाम वाचे वदावे ।
अती आदरे गद्यघोषे म्हणावे ।
हरिचिंतने अन्न सेवित जावे ।
तरी श्रीहरी पाविजेतो स्वभावे ॥२॥

जयजय रघुवीर समर्थ ॥

संध्याकाळी दिवे लागण्याच्या वेळची प्रार्थना

शुभं करोति कल्याणं आरोग्यं धनसंपदा ।
शत्रुबुद्धि विनाशाय दीपज्योति नमोऽस्तुते ॥१॥

दिव्या दिव्या दिपत्कार कानीं कुंडले मोतीहार ।
दिव्याला देखून नमस्कार ॥२॥

तिळाचे तेल कापसाची वात ।
दिवा जळो मध्यान्हरात ।
दिवा लागला देवापाशी ।
उजेड पडला तुळशीपाशी ।
माझा नमस्कार देवाधिदेवा तुमच्या चरणांपाशी ॥३॥

दीपज्योति परब्रह्म दीपज्योति जनार्दन ।
दीपो हरतु मे पापं संध्यादीप नमोऽस्तुते ॥४॥

सूर्यनमस्कार

प्रातःकाळीं शौच मुखमार्जन व स्नान करुन नंतर सूर्याच्या कोंवळ्या किरणात नमस्कारदेवता श्रीसूर्यनारायण त्याला भक्तिपूर्वक वंदन करुन रोज नियमित साष्टांग नमस्कार घातल्याने आपादमस्तक सर्व शरीरात एकसारखी उष्णता उत्पन्न होऊन आरोग्यास आवश्यक असलेले रुधिराभिसरण जोराने सुरु होते. नाड्या नाड्यातला मळ हा रुधिराभिसरणाने घामाच्या रुपाने बाहेर फेकला जाउन शरीर हलके व चपळ बनते सर्व अवयव प्रमाणबद्ध व पुष्ट होतात जठराग्नि प्रदिप्त होऊन अन्नपचन चांगले होऊ लागते.

ध्येयः सदा सवितृमण्डलमध्यवर्ती नारायणः सरसिजासनसंनिविष्टः ।
केयूरवान् मकरकुण्डलवान् किरीटी हारी हिरण्यमयवपुर्धृतशंखचक्रः ।

सूर्याची बारा नावे
ॐ मित्राय नमः ।
ॐ रवये नमः ।
ॐ सूर्याय नमः ।
ॐ भानवे नमः ।
ॐ खगाय नमः ।
ॐ पूष्णे नमः ।
ॐ हिरण्यगर्भाय नमः ।
ॐ मरिचये नमः ।
ॐ आदित्याय नमः ।
ॐ सवित्रे नमः ।
ॐ अर्काय नमः ।

ॐ भास्कराय नमः ।
ॐ श्रीसवितृसूर्यनारायणाय नमः ।
मित्ररविसूर्यभानुखगपूषहिरण्यगर्भमरीच्यादित्यसवित्रर्कभास्करेभ्यो नमो नमः ।

नमस्कार घालून झाल्यावर खालील श्लोक म्हणावे व त‍ीर्थ घ्यावे

आदित्यस्य नमस्कारान् ये कुर्वन्ति दिने दिने ।
जन्मान्तरसहस्रेषु दारिद्र्यं नोपजायते ॥१॥
अकालमृत्युहरणं सर्वव्याधिविनाशनम् ।
सूर्यपादोदकं तीर्थं जठरे धारयाम्यहम् ॥२॥

अनेन नमस्काराख्येन कर्मणा श्रीसवितृसूर्यनारायणः प्रीयताम् ।

स्नान करतांना म्हणावयाचे श्लोक

गङ्गे च यमुने चैव गोदावरि सरस्वती ।
नर्मदे सिंधु कावेरि जलेऽस्मिन् सन्निधिं करु ॥

नमामि गङ्गे तव पादपङ्कजं सुरासुरैर्वन्दितदिव्यरुपम् ।
भुक्तिं च मुक्तिं च ददासि नित्यं भावानुसारेण सदा नराणाम ॥

गङ्गा गङ्गेति यो ब्रुयात् योजनानां शतैरपि ।
मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं स गच्छति ॥

गङ्गाद्वारे कुशावर्ते बिल्वके नीलपर्वते ।
स्नात्वा कनखले तीर्थे पुनर्जन्म न विद्यते ।
पापोऽहं पापकर्माऽहं पापात्मा पापसंभवः ।
त्राहि मां कृपया गङ्गे सर्वपापहरा भव ॥

प्रार्थना : देवाला प्रसन्न करण्याचा सोपा मार्ग !

2009-12-20T07:58:00.000-08:00

देवाला शरण जाऊन इच्छित गोष्ट तळमळीने व याचना करून मागणे, याला `प्रार्थना' म्हणतात. प्रार्थना केल्यामुळे देवाचा आशीर्वाद, शक्ती व चैतन्य यांचा लाभ होतो. प्रार्थनेमुळे चिंता कमी होऊन देवावरील श्रद्धा वाढते व मन एकाग्र होते. प्रार्थनेमुळे वाईट शक्तींपासून रक्षणही होते.

प्रतिदिन करावयाच्या काही प्रार्थना

स्नानापूर्वी करावयाची प्रार्थना : `हे जलदेवते, तुझ्या पवित्र जलाने माझे शरीर शुद्ध होण्याबरोबरच

अंत:करण निर्मळ होऊ दे आणि तुझे चैतन्य मला ग्रहण करता येऊ दे.'

अभ्यासापूर्वी करावयाची प्रार्थना : `हे विघ्नहर्ता व बुद्धीदाता श्री गणेशा, माझ्या अभ्यासात येणारे

अडथळे दूर होऊ देत. माझा अभ्यास चांगला होण्यासाठी तू मला सुबुद्धी व शक्ती दे.'

अन्न ग्रहण करण्यापूर्वी करावयाची प्रार्थना : `हे अन्नपूर्णामाते, हे अन्न तुझ्या चरणी अर्पण करून

तुझा `प्रसाद' या भावाने माझ्याकडून ग्रहण केला जाऊ दे. या प्रसादातून मला शक्ती व चैतन्य मिळू दे.'

(अधिक माहितीसाठी सनातनच्या सत्संगांचा लाभ घ्या !)

वाचतांना आपल्या डोळयांची काळजी कशी घ्यावी ?

2009-12-20T07:33:00.000-08:00

वाचन असे करावे : वाचन नेहमी ताठ बसून करावे. वाचतांना टेबल व खुर्ची स्थिर असावी, तसेच

पुस्तक व डोळे यांच्यातील अंतर ३० ते ३५ सें.मी. इतके असावे. वाचण्याच्या खोलीत भरपूर प्रकाश

असावा. शक्यतो पुस्तकावर प्रकाश मागून व डाव्या बाजूने असावा, म्हणजे उजव्या हातात पुस्तक

धरून वाचतांना बोटांची सावली पडणार नाही. झोपून वाचन करणे टाळावे.

वाचन करतांना डोळे अधूनमधून बंद करावेत : वाचन, संगणकावर टंकलेखन, तसेच चित्रकला,

शिवणकाम इत्यादी बराच वेळ करावे लागत असल्यास दर १५ ते २० मिनिटांनंतर थोडा वेळ थांबावे.

डोळे १ ते २ मिनिटांसाठी बंद करावेत. एखाद्या वस्तूवर ध्यान करावे किंवा दूरच्या एखाद्या वस्तूवर

दृष्टी स्थिर करावी. नंतर वाचन पुन्हा सुरू करावे.

(अधिक माहितीसाठी वाचा : सनातनचा ग्रंथ `दिनचर्या व त्रतूचर्या यांनुसार साधना')

पालकांनो, सुसंस्कारीत पिढी घडवा !

2009-12-17T20:53:00.000-08:00

आपले मूल सुसंस्कारित व्हावे, अशी प्रत्येक पालकाची इच्छा असते; मात्र त्यासाठी त्या दृष्टीने जाणीवपूर्वक प्रयत्‍न करणे, हे त्यांचे कर्तव्य ठरते. आपल्या मुलावर सुसंस्कार करतांना आपण भारताचा भावी नागरिक घडवत आहोत, असा व्यापक दृष्टीकोन प्रत्येक पालकाने ठेवायला हवा ! त्यामुळे केवळ आपल्या मुलावर संस्कार करणे, एवढेच त्यांचे संकुचित ध्येय उरणार नाही, तर राष्ट्रउभारणीसाठी अप्रत्यक्षरीत्या केलेले ते प्रयत्‍नच ठरतील ! प्रत्येक मुलाच्या आयुष्यात त्याचे आई-वडील हे सर्वांत पहिले व महत्त्वाचे शिक्षक असतात. एकमेकांवर प्रेम करण्यास आणि एकमेकांशी जमवून घेण्यास प्रथम आई-वडीलच मुलाला शिकवतात. लहापणापासून मुलाला प्रोत्साहन दिले, तर कोणतीही गोष्ट हाताळण्यास ते पटकन शिकते. मुलाला चमच्याने कसे जेवावे इथपासून मलमूत्रविसर्जनानंतर स्वच्छता कशी पाळावी, येथपर्यंत सारे पालक शिकवतात. लहान मुलांना गोष्टी वाचून दाखवल्याने त्यांना वाचनाची आवड निर्माण होते. मुले अनुकरणप्रिय असल्याने पालकांनी जोपासलेल्या छंदांचे ज्ञान त्यांना आपसूक होते.

आदर्श जीवनाचे तत्त्वज्ञान मुलांना शिकवायला हवे !
अडीअडचणीच्या वेळी कोणावर किती विश्‍वास ठेवायचा याचे ज्ञानही मुलांना त्यांचे पालक देऊ शकतात. जिवनातील वेगवेगळया प्रसंगांना कसे तोंड द्यावे, हे पालक त्यांना सांगू शकतात. कोणत्या परिस्थितीत कसे वागावे, हे पालकांनी मुलांना सांगायला हवे. जीवनाचे ध्येय, जीवनाचे आदर्श हे सारे पालकांनी जबाबदारीने व विचारपूर्वक मुलांसमोर मांडायला हवे आणि मुलांनी त्याच्या दिशेने करावयाच्या वाटचालीच्या संदर्भात त्यांना मार्गदर्शनही करायला हवे. या वेळी त्यांना काय योग्य व काय अयोग्य हे नेमकेपणाने सांगायला हवे; मात्र त्यांची मते त्यांच्यावर लादता कामा नयेत. त्यांचे निर्णय त्यांना घेण्याची मुभा जरूर द्यावी; मात्र पालकांनी सांगितलेल्या योग्य-अयोग्याच्या संकल्पना या एवढ्या स्पष्ट स्वरूपात त्याच्या मनावर बिंबायला हव्यात की मुलाने गैरवर्तन करताच कामा नये ! थोडक्यात पालकांनी आदर्श जीवनाचे तत्त्वज्ञान त्यांना शिकवायला हवे. मुलांच्या आयुष्याला दिशा देणारा तात्त्विक मुद्दा असू दे किंवा त्यांना शिकवायच्या छोट्या-मोठ्या सवयी असू दे, हे सारे संस्कार धार्मिकतेच्या पायावरीलच हवेत. हल्लीच्या बहुतांश पालकांचे स्वत:चे जीवनविषयक तत्त्वज्ञान हेच पाश्चात्त्य संस्कृतीवर आधारलेले व चंगळवादी बनलेले आहे. त्यामुळे त्यांच्याकडून मुलांवरही त्याच विचारांचे व कृतींचे संस्कार केले जातात.

पाश्चात्त्य संस्कृतीच्या प्रभावाखालील पालक मुलांवर काय संस्कार करणार ?
अधिक गुण, गुणांची स्पर्धा, त्यांच्या प्रत्येक गोष्टीची स्पर्धा, पैसा, त्यासाठी करियर हा पालकांचा मुलांच्या आयुष्याकडे बघण्याचा दृष्टीकोन झाला आहे. पाश्चात्त्य संस्कृतीचे आक्रमण व स्वसंस्कृतीचे विस्मरण यामुळे सध्याची लाडकी मुले `ऐकत नाहीत\' असेच चित्र बहुतांश बघायला मिळते. यासाठी पालक त्यांना जास्तीतजास्त विविध छंद आणि शिकवणीवर्गांना घालून व्यस्त ठेवण्याच्या मागे असतात. त्यांच्यावर सुसंस्कार व्हावेत, अशी बहुतांश सुशिक्षित पालकांची मनापासून इच्छा असते. मात्र अशा स्थितीत नेमके काय करावे, हे त्यांनाही कळत नसते.

मुलांवर सुसंस्कार होण्यासाठी साधनेचे पाठबळ द्या !
हे सुसंस्कार होणार कसे ? मुले सदवर्तनी होण्यासाठी दोन गोष्टी आवश्यक आहेत. एक म्हणजे पालकांनी स्वत: सद्वर्तनी असायला हवे आणि दुसरे म्हणजे त्यांना शिस्त लावण्याच्या जोडीला त्यांना भक्‍ती करण्यास शिकवायला हवी. साधनेचे किंवा उपासनेचे पाठबळ असेल, तर मुलांमध्ये सद्‌गुण चटकन अंगी बाणतात. हट्टी किंवा न ऐकणार्‍या मुलांना बदलण्याची शक्‍ती ही भगवंताच्या नामात आहे आणि याचा अनुभव कित्येकांनी घेतला आहे. प्रथम पालकांनी भक्‍तीचे बीज स्वत:त पेरायला हवे, मगच ते बीज आपल्या मुलात निर्माण होणार. `वाल्याचा वाल्मिकी झाला\' अशा गोष्टी आपण सांगतो. म्हणजेच भगवंताच्या नामातच मुलांमध्ये अमूलाग्र बदल करण्याची क्षमता आहे, याची जाणीव सर्व पालकांना होवो व सर्व पालकांच्या माध्यमातून सुसंस्कारित सद्‌गुणांनी पिढी राष्ट्राला मिळून ईश्‍वरी राज्य लवकर येवो, अशी ईश्‍वरचरणी प्रार्थना करूया.
संकलक : सौ. शर्मिला बांगर, मुंबई.

विद्यार्थ्यांनो, श्री संकटनाशक गणपतिस्तोत्राचे पारायण करा !

2009-12-17T07:35:00.000-08:00

काही विद्यार्थ्यांना परीक्षेची भीती वाटते. `वाचलेले माझ्या लक्षात राहील ना ?\', `ऐन परीक्षेच्या वेळी लिहितांना मला आठवेल ना ?\' अशा प्रश्‍नांमुळे विद्यार्थ्यांना व पालकांना ताण येतो. या सर्वांवर आध्यात्मिक उपाय म्हणजे गणपतिस्तोत्राचे पारायण.

श्री गणेशस्तोत्राचे पारायण करण्याची पद्धती
१. पूर्व दिशेला तोंड करून आसनावर बसावे.
२. शक्य असल्यास पद्मासन अथवा सुखासनात बसावे.
३. अर्धा पेला पाणी घेऊन त्यात थोडी विभूती घालावी.
४. गणपतीला मनापासून प्रार्थना करावी.
५. श्री गणपतीस्तोत्रातील श्लोक क्र. २ ते ४ (`प्रथमं वक्रतुंडच\'पासून `द्वादशन् तू गजानन\'पर्यंत) ११० वेळा म्हणावे.
६. १११ व्या वेळेला पूर्ण गणपतीस्तोत्र म्हणावे.
७. शेवटी गणपतीला मनापासून कृतज्ञता व्यक्‍त करावी.
८. अर्ध्या तासात हे पारायण पूर्ण होते. त्यानंतर श्रद्धापूर्वक तीर्थ (पेल्यातील विभूतीचे पाणी) प्राशन करावे. वरीलप्रमाणे गणपतिस्तोत्राचे पारायण ११ दिवस करावे.

गणपतिस्तोत्राच्या पारायणाचे लाभ
१. मनाची एकाग्रता वाढते.
२. एक-दोनदा वाचूनही लक्षात रहाते. थोडक्यात स्मरणशक्‍ती वाढते.
३. गणपती ही बुद्धीची देवता असल्याने बुद्धी सात्त्विक व सूक्ष्म होते.

- प.पू. पांडे महाराज

Balsanskar - बालसंस्कार - ಬಾಲಸಂಸ್ಕಾರ - બાળસંસ્કાર

महाराणा प्रताप स्मृतिदिन

Confirm your subscription

दत्त जयंती

झाशीची राणी लक्ष्मीबाई

बालसंस्कार तर्फे ‘स्तोत्रे आणि आरत्या’ हे संकेतस्थळ उपलब्ध

दिवाळीच्या निमित्ताने सात्त्विक रांगोळ्या !

बालसंस्कार संकेतस्थळातर्फे सर्वांना दीपावलीच्या हार्दिक शुभेच्छा !

स्वातंत्र्यदिन

रक्षाबंधन / नारळी पौर्णिमा / संस्कृत दिन विशेष

मुलांनो, नियोजनकौशल्य शिका आणि जीवन आनंदी बनवा !

संबंधित लेख

गुरुपौर्णिमा

लवकर निजे, लवकर उठे, त्यास आयु-आरोग्य लाभे !

पर्यावरण

नवरात्र व्रताशी संबंधित कृतींचे शास्त्र व देवीपूजनाच्या काही नेहमीच्या कृती

श्री गणेश चतुर्थी

सर्वांना स्वातंत्र्यदिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा ! >> शुभेच्छा पत्र पाठवा !

शिवराज्याभिषेक

" बालसंस्कार " तर्फे महाराष्ट्र दिनाच्या हार्दिक शुभेच्छा !

असुराच्या नाशासाठी सर्वस्वाचा त्याग करणारे दधीचीऋषीं

गोवर्धन पर्वत

सूर्यनमस्काराचे महत्त्व व होणारे फायदे

संध्याकाळी दिवे लागण्याच्या वेळची प्रार्थना

स्तोत्र व आरती

गणपती अथर्वशीर्ष

आरती म्हणुन झाल्यानंतर मंत्र पुष्पांजली म्हणण्याची पध्दत आहे.

संत सखू

महिषासुरमर्दिनी दुर्गादेवी

गणपतीचे मारक रूप

तडफदार बाळ टिळक

एकाग्रतेचे महत्त्व

प्रातःस्मरण, मङ्गलाचरण, करदर्शन व भूमिवंदन

संध्याकाळी दिवे लागण्याच्या वेळची प्रार्थना

सूर्यनमस्कार

स्नान करतांना म्हणावयाचे श्लोक

प्रार्थना : देवाला प्रसन्न करण्याचा सोपा मार्ग !

वाचतांना आपल्या डोळयांची काळजी कशी घ्यावी ?

पालकांनो, सुसंस्कारीत पिढी घडवा !

विद्यार्थ्यांनो, श्री संकटनाशक गणपतिस्तोत्राचे पारायण करा !